Parkinson tedavisinde ezber bozan keşif: Beyindeki hasarı durduran moleküler hedef bulundu

Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve beyindeki dopamin üreten nöronların kademeli olarak kaybıyla seyreden Parkinson hastalığına karşı tıp dünyasından umut verici bir haber geldi. Çin’deki Nanjing Tıp Üniversitesi araştırmacıları, beyindeki kolesterol dengesini sağlayan ve “ABCA1” adı verilen taşıyıcı proteinin, hastalığın ilerlemesindeki temel faillerden biri olduğunu tespit etti. Nature Neuroscience’ta detayları paylaşılan çalışma, söz konusu proteinin baskılanması halinde sinir hücresi kayıplarının ve motor fonksiyon bozukluklarının engellenebildiğini kanıtladı.

BEYİNDEKİ KOLESTEROL BİRİKİMİ HÜCRESEL GERİ DÖNÜŞÜMÜ TIKIYOR

Geçmiş araştırmalar Parkinson hastalarının beyin dokularında anormal kolesterol birikimleri olduğunu gösterse de kolesterol üretimini düşürmeye yönelik ilaç denemeleri klinik düzeyde başarı sağlayamamıştı. Nanjing Tıp Üniversitesi uzmanları ise sorunun doğrudan kolesterol üretiminden değil, hücresel düzeydeki taşıma mekanizmasından kaynaklandığını belirledi.

Vefat eden Parkinson hastalarının beyin dokuları ve laboratuvar modelleri üzerinde yürütülen analizler, destek hücreleri olan astrositlerdeki ABCA1 proteininin aşırı miktarda kolesterol salgıladığını gösterdi. Nöronların içine giren bu fazla kolesterol, hücrenin atık temizleme merkezi olan lizozomlarda birikerek hücresel geri dönüşüm ağını felç ediyor. Bu tıkanıklık neticesinde, Parkinson’un karakteristik işareti olan ve sinir hücrelerini zehirleyen “alfa-sinüklein” protein kümeleri kontrolden çıkarak çoğalıyor.

GEN TERAPİSİ VE MAGNEZYUM SİTRAT İLE HÜCRE ÖLÜMÜ DURDURULDU

Araştırma ekibi, hastalığın yıkıcı etkisini durdurabilmek adına özel olarak tasarlanmış virüsler (AAV) aracılığıyla Abca1 genini susturmayı başardı. Deney modellerinde genin işlevsiz hale getirilmesiyle birlikte nöron kayıplarının belirgin şekilde azaldığı ve haraket bozukluklarının düzeldiği gözlendi.

Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise halihazırda bilinen moleküllerin taranması sırasında ortaya çıktı. Araştırmacılar, magnezyum sitrat bileşiğinin ABCA1 proteinini etkili bir şekilde baskıladığını (inhibitör) keşfetti. Uygulanan magnezyum sitrat tedavisi sayesinde dopamin üreten nöronların ölümünün önüne geçildi.

İNSANLAR ÜZERİNDEKİ KLİNİK DENEYLERİN ÖNÜ AÇILIYOR

Elde edilen veriler, Parkinson tedavisinde semptomları bastırmanın ötesine geçerek hastalığın seyrini doğrudan değiştirebilecek (disease-modifying) yepyeni bir strateji sunuyor. Magnezyum sitratın ve ABCA1 baskılayıcı ilaçların koruyucu etkisi henüz insan klinik deneylerinde doğrulanmamış olsa da, hayvan modellerinde elde edilen somut başarılar yakın gelecekteki insan deneyleri için güçlü bir zemin hazırlıyor.

Uzmanlar, beyindeki kolesterol taşıma hattını hedef alan bu yeni yaklaşımın, Parkinson’un yanı sıra benzer mekanizmalarla ilerleyen diğer nörodejeneratif hastalıkların tedavisinde de çığır açabileceğini değerlendiriyor.