‘Bu işi en fazla 2 saatte bitiririm’ diyerek neden her defasında duvara toslarız?

Planlama yanılmacısı, bireylerin ve hatta devasa şirketlerin projelerin tamamlanma süresini, maliyetini ve harcanacak emeği sistematik olarak çok daha az, başarı ihtimalini ise gerçek dışı bir şekilde çok daha yüksek tahmin etme eğilimidir.

İnsan beyni geleceği planlarken, her şeyin yolunda gittiği “en iyi senaryo” (best-case scenario) üzerine kurgu yapar. Plan yapıldığı an; ne internetin kopacağı, ne araya acil bir iş gireceği, ne trafik sıkışıklığı olacağı ne de zihinsel tıkanıklık yaşanacağı hesaba katılır. Beyin, gelecekteki engelleri adeta yok sayarak toz pembe bir zaman çizelgesi çizer. Tarihteki devasa inşaat projelerinin (örneğin opera binaları, köprüler veya yazılım entegrasyonları) bütçelerinin ve sürelerinin yüzde yüzlerce sapmasının arkasında yatan temel psikolojik mekanizma budur.

GEÇMİŞTEKİ TECRÜBELERİ HAFİFE ALMA EĞİLİMİ

İşin en trajikomik yönü şudur: Hayatınızda yüzlerce kez bir raporun veya görevin “iki saat” sürmeyeceğini, en az iki gün alacağını bizzat deneyimlemiş olmanıza rağmen, bir sonraki göreve başlarken geçmişteki o acı tecrübeleri tamamen unutursunuz. Beyin, her yeni projeye sanki o an evrenin tüm zaman ve odak kapasitesi sınırsızmış gibi saf bir iyimserlikle başlar.

Uzmanlar, bu zaman körlüğünü yenmek için “referans sınıfı tahmini” (reference class forecasting) yapılmasını öneriyor: Yani geçmişte benzer bir işin gerçekten ne kadar sürdüğüne bakarak, hesaplanan süreye bilinçli olarak en az %50 ila %100 arasında bir “zaman tamponu” eklemek, bu zihinsel tuzağın yıkıcı etkisini azaltmanın tek yoludur.