Başkasını eleştirirken kendi hatamızı neden koşulsuz kabul ederiz?

İnsan zihni, sosyal dünyayı anlamlandırmaya çalışırken sürekli kestirmeler kullanır. Ancak bu kestirmelerden en tehlikelisi, başkalarının davranışlarını değerlendirirken yaptığı adaletsiz denge kuralıdır. Psikolojide Temel Atıf Hatası, bir başka kişinin yaptığı olumsuz ya da hatalı bir davranışı değerlendirirken, o kişinin içsel özelliklerine (karakterine, ahlakına, zekasına) odaklanma; ancak aynı hatayı kendimiz yaptığımızda ise suçu tamamen dışsal koşullara (şartlara, şansa, dış etkenlere) yükleme eğilimidir.

Örneğin, sokakta yürürken ayağı takılıp düşen biri için çoğunlukla “Ne kadar sakar biri” denir. Başkalarının başına gelenleri karakterine, kendi başımıza gelenleri ise koşullara bağlama bu ikiyüzlü zihinsel refleks, sosyal ilişkilerde sürekli haksız suçlamalara ve önyargılara yol açar.

EMPATİ EKSİKLİĞİ VE PEŞİN HÜKÜM MEKANİZMASI

Bu bilişsel önyargının temelinde, başkalarının iç dünyasını, o an yaşadığı stres görünmez gizli detayları bilemeyeceğimiz gerçeği yatar. Karşımızdaki insanın o gün belki de çok büyük bir acı yaşadığını, ölümcül bir habercilik koşturmasında olduğunu veya ruhsal bir çöküş eşiğinde bulunduğunu hesaba katmayız. Zihin, enerji tasarrufu yapmak için en kolay yolu seçer ve kişiyi doğrudan “kusurlu” ilan eder. Bu hatanın farkına varmak, insanlara karşı daha derin bir empati geliştirmek ve peşin hükümlü öfkeden arınmak için atılacak en büyük adımdır.