‘Yeni parti’ye Hazine engeli: 90 vekil geçse de devlet yardımı alınamayacak

CHP’nin seçilmiş lideri Özgür Özel’in yeni bir siyasi parti kurmak için harekete geçmesi ve çok sayıda CHP milletvekilinin de bu partiye katılacağı yönündeki iddialar Ankara siyasetini hareketlendirdi.

Yeni oluşumun TBMM’de 90 milletvekilinin üzerine ulaşabileceği ve kısa sürede grup kurabileceği değerlendirmeleri öne çıkarken, siyasi partilere yapılan devlet yardımından yararlanıp yararlanamayacağı da tartışılmaya başlandı. Ancak mevcut yasal düzenlemeler, milletvekili transferiyle oluşacak yeni bir partinin Hazine yardımından yararlanmasının önünü kapatıyor.

‘ÖLÇÜT MECLİS’TEKİ GÜÇ DEĞİL, SANDIKTAN ÇIKAN OY’

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın ek 1’inci maddesine göre siyasi partilere yapılacak devlet yardımı, son milletvekili genel seçiminde aldıkları oy oranına göre belirleniyor. Yasaya göre devlet yardımından yararlanabilmek için partinin son milletvekili genel seçimine katılmış ve geçerli oyların en az yüzde 3’ünü almış olması gerekiyor. Bu nedenle CHP’den ayrılacak milletvekilleriyle kurulacak yeni parti, Meclis’te grup kursa hatta TBMM’de 90’dan fazla milletvekiline ulaşsa bile Hazine yardımı alamayacak. Çünkü yeni kurulacak parti, 2023 milletvekili genel seçimine katılmadığı için seçimlerden elde edilmiş bir oy oranına sahip bulunmuyor. Yeni partinin devlet yardımı alabilmesi ancak katılacağı ilk milletvekili genel seçiminde en az yüzde 3 oy alması ve buna bağlı olarak bir sonraki yardım dönemine hak kazanmasıyla mümkün olacak.

‘SİSTEM ZAMAN İÇİNDE DEĞİŞTİ’

Türkiye’de siyasi partilere yapılan Hazine yardımı sistemi yıllar içinde çeşitli değişikliklere uğradı. Devlet yardımına ilişkin düzenlemelerde zaman zaman Meclis’teki temsil gücünü esas alan farklı uygulamalar tartışma konusu olurken, mevcut sistemde yardımın temel kriteri seçim başarısı olarak belirlendi. Bugün yürürlükte bulunan düzenleme uyarınca milletvekili transferleri, Meclis’te grup kurulması ya da yüksek sandalye sayısı tek başına devlet yardımı alınmasını sağlamıyor. Hazine yardımı hakkı yalnızca son milletvekili genel seçiminde elde edilen oy oranı üzerinden hesaplanıyor. Bu nedenle Özgür Özel liderliğinde kurulacak yeni siyasi parti, CHP’den çok sayıda milletvekilinin katılımıyla TBMM’nin en büyük gruplarından birini oluştursa bile, seçim performansı bulunmadığı sürece Hazine yardımı alamayacak. Siyasi kulislerde yeni partinin kısa sürede güçlü bir parlamento grubuna ulaşabileceği değerlendirilirken, mali kaynak açısından ise ilk genel seçime kadar üye aidatları, bağışlar ve diğer yasal gelir kalemleriyle faaliyetlerini sürdürmek durumunda kalacağı belirtiliyor.

HAZİNE YARDIMI SİSTEMİ NASIL DEĞİŞTİ?

– 1965: Siyasi partilere devlet yardımı ilk kez yasal zemine kavuştu.

– 1971: Anayasa Mahkemesi, devlet yardımına ilişkin ilk düzenlemeleri iptal etti. Sonraki yıllarda sistem yeniden şekillendirildi.

– 1983: 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası yürürlüğe girdi. Devlet yardımının esasları yeniden belirlendi.

– 1995: Anayasa’nın 68. maddesinde yapılan değişiklikle siyasi partilere “yeterli ve hakça mali yardım” yapılacağı hükmü Anayasa’ya girdi. Böylece Hazine yardımı anayasal güvenceye kavuştu.

– 2000’li yıllar: Devlet yardımı kriterleri çeşitli yasal değişikliklerle yeniden düzenlendi. Yardımdan yararlanacak partilerin seçimlerde alması gereken oy oranı ve yardımın hesaplanma yöntemi değiştirildi.

– 2014: Yapılan düzenlemeyle Hazine yardımından yararlanmak için gerekli oy oranı yüzde 7’den yüzde 3’e indirildi. Böylece daha fazla partinin devlet yardımından yararlanmasının önü açıldı.

Mevcut sistemde Hazine yardımı alabilmek için bir siyasi partinin son milletvekili genel seçimine katılmış ve geçerli oyların en az yüzde 3’ünü almış olması gerekiyor. TBMM’de grup kurmak, milletvekili transferleriyle sandalye sayısını artırmak ya da çok sayıda milletvekiline sahip olmak tek başına Hazine yardımı hakkı doğurmuyor. Özel’in kuracağı yeni parti de CHP’den 80-90 milletvekili transfer etse ve TBMM’de grup kursa bile son genel seçime kendi adıyla katılmadığı için Hazine yardımı alamayacak. Yeni parti ancak katılacağı ilk milletvekili genel seçiminde en az yüzde 3 oy alması halinde bir sonraki dönemde devlet yardımından yararlanabilecek.