Uzmanlar ‘NATO çöküyor mu’ sorusunu yanıtladı: ‘Avrupa’nın önemi azaldı’ ve ‘NATO 20 yıl daha sürer’ değerlendirmeleri

ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ‘satın alma’ ısrarı, NATO ittifakını tarihinin en derin krizlerinden birine sürükledi. Davos’ta imzalanan çerçeve anlaşma ile gerilim kısmen yatışsa da, savunma harcamaları üzerinden başlayan görüş ayrılıkları sürüyor. Peki NATO çöküyor mu yoksa bu bir dönüşüm mü? Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası Hukuk Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erdem Denk ve Emekli Tümgeneral Ali Er, konuya ilişkin Cumhuriyet’e değerlendirmelerde bulundu.

‘AVRUPA, KENDİSİNİ GÜVENLİK ANLAMINDA ZAYIFLATTI’

Prof. Denk, NATO’nun kuruluşundan bahsederek, “NATO, Soğuk Savaş’ın başı dediğimiz dönemde kurulan askeri, ekonomik, hukuksal, siyasal, ideolojik ve benzer alanlardaki bir güç dengesinin batı yarımküreye yansıması. ABD orada hem Marshall Planı üzerinden ekonomik olarak, hem de NATO üzerinden askeri olarak Avrupa’nın bir tür adı konmamış koruyucusuna dönüştü. Onları hem ayağa kaldırdılar hem de korumaya başladılar. Avrupa da bu sayede askeri alandaki güvenlik şemsiyesini hem jeopolitik alanda kullandı hem de güvenliğe para harcamayarak, bu parayı başka alanlara harcadı; bütünleşme yoluna gitti. Bunun sonucunda, tabiri caizse, kendisini güvenlik alanında birazcık zayıflattı” dedi. Denk, bu sayede, Avrupa’nın refah adası yaratabildiğini, tırnak içinde daha “anti-militarist”, daha “uzlaşmacı”, daha “edilgen” ve daha “barışçıl” bir konuma geçtiğini söyledi.

‘AVRUPA’YA İHTİYAÇ DUYULAN PARAMETRELER DEĞİŞTİ’

Avrupa’nın savunma harcaması yapmamasını sağlayan parametrelerin günümüzde değiştiğini söyleyen Denk, “Artık Amerika’nın önceliği Sovyetlere karşı Avrupa’yı ve oradan dünyayı korumak değil, daha çok Asya-Pasifik’te Çin’e karşı pozisyon almak. Bunun için ya kutup bölgesini sağlamlaştırması lazım ya da Güneydoğu Asya üzerinden, Pasifik üzerinden bir şeyler yapması lazım. Trump, bunu, ‘Biz Avrupa’yı artık korumak zorunda değiliz’ diye açıklıyor. Avrupa Birliği de ya kendine yeni bir güvenlik şemsiyesi inşa etmek zorunda ya da mevcutlardan birine yanaşmak zorunda” sözlerini sarf etti. Denk, Avrupa’nın yeni bir inşayı gerçekleştirmesinin demilitarize olmuş bir coğrafya ve beşeri yapı nedeniyle çok zor olduğunu belirtti. Tüm bunlar çerçevesinde geleceğe dair beklentilerini aktaran Denk, “Bu olasılıklar üzerine bilimsel bir kestirimde bulunursak, Avrupa bence şu anda ABD’yi yumuşatmaya, bu işlerden vazgeçirmeye çalışacak. Bu olmazsa, ya birileri NATO’dan kopacak, öbekleşmeye gidecek; ya da NATO bildiğimiz NATO olmaktan çıkacak” ifadelerini kullandı.

‘AVRUPA ÜLKELERİ TRUMP’A ŞUNLARI SÖYLEMELİYDİ…’

Emekli Tümgeneral Ali Er ise, ABD Başkanı Donald Trump’ın gündeme getirdiği, ülkelerin savunma harcamalarını gayrisafi yurtiçi hasılalarınının yüzde 5’ine çıkarması meselesi ile ilgili, “Trump tam bir pragmatik kapitalist kafasıyla, ne kadar yükü Avrupa’nın üzerine yıkabilirim diye düşünüyor. Diyor ki, ‘Ben ortalama yüzde 3’lerde para harcıyorum, 1 trilyon dolar civarında bir savunma bütçesi ortaya koyuyorum. Ama bütün NATO ülkelerinin savunma bütçesinin toplamı bir ABD etmiyor.’ NATO ülkelerinin buna yanıtı şöyle olmalıydı ama çok geciktiler: ‘Bu kadar para harcıyorsun ama bu parayla, bu sistemle NATO üzerinden dünya hakimiyetini kurdun. 1989’dan beri neredeyse tek güç olarak ortaya çıktın. Şu an sana meydan okuyan bir Çin ortaya çıkınca sen önce NATO’yu satmaya, Rusya’ya yanaşmaya ve yükü de bizim üzerimize yıkmaya başladın. Biz ise sana kendi topraklarımızı verdik’. ‘Toprak verdik’ diyorum çünkü, 2010’da Lizbon’daki NATO zirvesinde, NATO ülkelerinin hava sahası tek hava sahası yapıldı” cümlelerini kullandı.

‘NATO EN AZ 20 YIL DAHA DEVAM EDER’

Peki Er’e göre NATO’nun akıbeti ne olacak? Er, “Trump, çok basit emlakçı kafasıyla, ‘Ben şunu şu kadar alırım, bu kadar da para kazanırım’ diyecekse bu, Amerikan sisteminin çöküşünün başlangıcı olacak. Çünkü Amerika Birleşik Devletleri batı yarımküre odaklı bir politikayı milli politikasının temeli yaparsa kendi ayağına kurşun sıkmış olur, dünya hakimiyetini kaybeder. Dünya hakimiyetini kaybederse kapitalist sistemin çöküşünü tetikler. Ama ben öyle inanıyorum ki NATO’nun ömrü önümüzdeki 20 yıl devam edecek. Neden ‘20 yıl’ diyorum? Çünkü Çin’in dünya hakimiyetinde Amerikan sistemine meydan okuyabilmesi için en azından 7-8 uçak gemisi ve bunu destekleyecek muharebe grubu oluşturmasına ihtiyaç var. Bunu önümüzdeki 20 yıl içinde gerçekleştirebilme kapasitesinin olmadığını düşünüyorum. Fakat Avrupa’nın da bu süreçte, NATO’yu kendi savunmasının temel çekirdeği alıp, gerektiğinde Amerika’yı sırtından atabilecek bir yapıya dönüştürmek için kapalı kapılar ardında çalışması gerekiyor” değerlendirmelerini yaptı.