Starlink, İran’daki internet kesintisini nasıl aşıyor?

İran’da protestocular ile güvenlik güçleri arasındaki çatışmalar sürerken, bir başka mücadele de dijital alanda yaşanıyor.

Tahran yönetiminin, protestolara ilişkin görüntülerin ülke dışına çıkmasını engellemek amacıyla uyguladığı internet karartmaları, Starlink uydu sistemiyle aşılmaya çalışılıyor.

Tahran yönetimi, 8 Ocak’tan bu yana ülke genelinde internet erişimini ciddi biçimde kısıtladı. Karartma, güvenlik güçlerinin göstericilere müdahalesini ve kayıp yakınlarını arayan ailelerin görüntülerini engellemeyi hedefliyor. Çatışmalarda 5 binden fazla kişinin yaşamını yitirdiği iddia edilirken, ülkedeki baskı ortamı daha da sertleşti.

Bazı İranlılar, sansürü aşmak için Starlink uydu internet terminallerini kullanıyor. SpaceX’e ait sistem, fiber optik altyapıya ihtiyaç duymadan, doğrudan uydular üzerinden internet sağlıyor.

Yaklaşık 30×25 santimetre boyutlarındaki terminaller, gökyüzünü net gören bir noktaya yerleştirildiğinde geniş bant erişim sunabiliyor.

KAÇAK YOLLARLA ÜLKEYE SOKULUYOR

Asıl zorluk, Starlink terminallerinin İran’a sokulması. ABD merkezli bazı sivil toplum kuruluşları, terminalleri gizli bir kaçakçı ağı üzerinden ülkeye ulaştırıyor.

Cihazların; Basra Körfezi’nden teknelerle, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi üzerinden zorlu dağ yollarından at ve katırlarla ya da Afganistan ve Pakistan sınırlarından geçirildiği belirtiliyor.

Kaçakçılık uzmanı Peyman Zinati’ye göre, bugün kullanılan rotaların çoğu onlarca yıldır aktif.

Los Angeles merkezli bir sivil toplum kuruluşunda çalışan Mark Pashmfouroush, “Geçmişte VHS kasetler bu yollardan sokuluyordu, bugün Starlink terminalleri taşınıyor” dedi.

Bazı terminallerin sırt çantasına sığacak kadar küçük olduğu, bu nedenle binlercesinin fark edilmeden ülkeye sokulabildiği ifade ediliyor.

İran’daki yaygın yolsuzluk da bu ağın işlemesini kolaylaştırıyor. İddiaya göre, bazı sınır görevlileri ve gümrük memurları rüşvet karşılığında göz yumuyor.

Ancak risk büyük: Starlink cihazlarıyla yakalananlar “casusluk” suçlamasıyla karşı karşıya kalabiliyor.

İran parlamentosunun haziran ayında çıkardığı yasaya göre, Starlink terminali kullanmanın cezası iki yıla kadar hapis. On adetten fazla cihazı “İslam Cumhuriyeti’ne karşı faaliyet” amacıyla ithal edenlere ise 5 ila 10 yıl hapis öngörülüyor. Yasa, yabancı ülkeler adına istihbarat faaliyeti yürütmeyi ise idamla cezalandırıyor.

FİYATLAR VE ERİŞİM

Starlink terminallerinin fiyatı kara borsada 700 dolardan başlayıp, protestoların yoğunlaştığı dönemlerde bunun dört katına kadar çıkabiliyor.

Aylık yaklaşık 100 dolarlık abonelik bedeli de birçok İranlı için erişimi zorlaştırıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın çağrısının ardından, bu ücretlerin bir kısmının geçici olarak kaldırıldığı öne sürülüyor.

Yetkililerin ev ev arama yapabileceği ve çevrim içi paylaşımlardan coğrafi ipuçlarıyla kullanıcıları tespit edebileceği endişesi sürüyor.

Buna rağmen aktivistler, baskının belgelenmesinin hayati olduğunu vurguluyor.