Pekin’den flaş açıklamalar… Çin, İran’a destek veriyor mu?

28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail saldırıları, kısa sürede İran’ın güvenlik altyapısını hedef alan geniş çaplı bir harekata dönüştü. İran’ın üst düzey askeri ve siyasi kadrolarına yönelik suikastlar, füze tesisleri ve Devrim Muhafızları’na ait üslerin vurulmasıyla birlikte durum, kontrollü bir çatışmadan devletlerarası açık savaşa evirildi.

İran, topraklarına yönelik saldırılara başta İsrail olmak üzere Suudi Arabistan, Katar, BAE, Irak, Ürdün, Kuveyt ve Bahreyn‘e yönelik füze ve İHA saldırılarıyla karşılık verdi. Bu ülkelerde hem devasa enerji tesisleri hem de Amerikan askeri varlığı saldırılardan payını aldı.

Saldırıların bölgesel dengelere etkisi yalnızca askeri boyutta kalmadı. İran’ın, Hürmüz Boğazı‘nı kapatmasının ardından küresel enerji piyasaları sert dalgalanmalar yaşadı. Brent petrol fiyatları yükselirken, sigorta maliyetleri ve nakliye risk primleri arttı. Uzmanlar, çatışmanın uzaması halinde enerji arz zincirlerinde kırılma yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.

Tüm bu gelişmeler, İran’ın küresel enerji piyasasındaki rolünü yeniden gündeme taşıdı. Özellikle İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin’in pozisyonu dikkatle izleniyor.

İRAN’A YÖNELİK DESTEĞİN KAPSAMI

Çin, petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 70’ini ithalat yoluyla karşılıyor ve bunun yaklaşık yarısı Hürmüz Boğazı üzerinden geliyor. Bu petrolün önemli bir kısmı İran’dan sağlanırken, Irak, Suudi Arabistan ve Kuveyt gibi bölge ülkeleri de Çin’in enerji tedarikçileri arasında yer alıyor. Bu nedenle Pekin yönetimi, bölgede artan gerilimi büyük bir endişeyle izliyor.

Çin, ABD ve İsrail’in eylemlerini güçlü şekilde kınadı ve İran’la yürütülen son nükleer müzakerelerin aslında rayında ilerlediğini savundu. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, pazartesi günü Umman, İran ve Fransa dışişleri bakanlarıyla görüştü. Wang’ın değerlendirmesine göre, ABD ve İsrail, bu diplomasi sürecini bilinçli olarak sabote ederek bölgeyi ‘geri döndürülemez bir duruma’ sürükledi. Pekin yönetimi ateşkes çağrısını sürdürürken tarafları yeniden müzakere masasına dönmeye davet ediyor.

Çin’in, en azından ekonomik açıdan İran’a destek veren başlıca büyük ekonomilerden biri olduğu unutulmamalı. Pekin, İran hükümetini ‘dost’ olarak tanımlıyor ve İran’ın topraklarını ve çıkarlarını savunma hakkını desteklediğini açıkça ifade ediyor.

Ancak Wang Yi, İran’ın olası misillemelerine destek verdiğini belirtmedi. Bu konuda yöneltilen sorulara Çin Dışişleri Bakanlığı, İran’a silah sağladıkları ya da askeri yardımda bulundukları iddialarını reddederek yanıt verdi. Çin, desteğinin yalnızca siyasi ve moral boyutta olduğunu vurguluyor.