İsrail’de askerlik krizi: Haredilere muafiyet, orduya personel açığı

İsrail Meclisi Knesset, ultra-Ortodoks Yahudi erkeklerin zorunlu askerlik hizmetinden fiilen muaf tutulmasının önünü açan iki tartışmalı düzenlemeyi kabul etti.

Pazartesi ve salı günleri gerçekleştirilen uzun oturumların ardından kabul edilen ilk düzenlemeyle, askerlik çağrısına uymayan Haredilere yönelik gözaltı ve ceza işlemleri geçici olarak donduruldu.

Düzenlemenin, ultra-Ortodoks erkeklerin orduya alınmasını en az birkaç ay boyunca büyük ölçüde durduracağı belirtildi. Tasarı Knesset’te 54’e karşı 58 oyla kabul edildi.

İkinci düzenlemeyle ise Yahudiliğin temel metni Tevrat’ın öğrenilmesi ve dini eğitimin sürdürülmesi, İsrail devletinin “kurucu ve temel değerlerinden biri” olarak tanımlandı.

SEÇİM ÖNCESİ DİNİ PARTİLERE MESAJ

Düzenlemeler, Netanyahu liderliğindeki Likud partisinin ultra-Ortodoks siyasi partilere verdiği önemli bir taviz olarak değerlendirildi.

İsrail’de 27 Ekim’de yapılması planlanan genel seçimler öncesinde Netanyahu’nun, Haredi partilerin desteğini korumaya çalıştığı belirtildi.

İsrail Demokrasi Enstitüsünden Shlomit Ravitsky Tur-Paz, Netanyahu’nun seçimlerin ardından ultra-Ortodoks partilerin yalnızca kendisiyle koalisyon görüşmesi yapmasını sağlamayı hedeflediğini söyledi.

İsrail’de çoğu Yahudi erkek ve kadın için askerlik zorunlu tutulurken, ultra-Ortodoks erkekler uzun yıllardır dini eğitim gerekçesiyle fiilen askerlikten muaf bırakılıyor.

Knesset bünyesindeki bir komitenin verilerine göre her yıl yaklaşık 13 bin Haredi erkek 18 yaşına girerek askerlik çağına ulaşıyor. Ancak bunların yüzde 10’undan daha azı orduya katılıyor.

ORDUDA PERSONEL AÇIĞI TARTIŞMASI

Düzenlemeler, İsrail ordusunun Gazze, Lübnan ve İran’daki savaşların ardından asker ve yedek personel sıkıntısıyla karşı karşıya bulunduğu bir dönemde kabul edildi.

Uzun süreli savaşlar nedeniyle askerlik yükünün toplum içinde eşit paylaşılmadığı yönündeki eleştiriler artarken, özellikle yedek askerler ve aileleri ultra-Ortodoks erkeklere tanınan ayrıcalıklara tepki gösteriyor.

İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir de Netanyahu ve Savunma Bakanı Israel Katz’a gönderdiği mektupta düzenlemelerin ordunun ihtiyaçlarıyla “açık ve tartışmasız biçimde çeliştiğini” belirtti.

Zamir, ağır fedakârlıklar yapan askerlerden oluşan bir kurumun, askerlikten kaçan geniş bir gruba yönelik toplu cezasızlığın parçası olmasının kabul edilemeyeceğini ifade etti.

YÜKSEK MAHKEME MUAFİYETLERİ HUKUKA AYKIRI BULMUŞTU

Ultra-Ortodoks erkeklere tanınan askerlik muafiyetlerinin temeli, İsrail’in kurulduğu 1948 yılına dayanıyor. O dönemde Holokost sırasında büyük ölçüde ortadan kaldırılan Yahudi dini eğitim geleneğinin yeniden canlandırılması amacıyla sınırlı sayıdaki din öğrencisine muafiyet tanınmıştı.

Ancak zamanla kapsamı genişleyen uygulama, İsrail Yüksek Mahkemesi tarafından hukuka aykırı bulundu. Mahkeme, Haziran 2024’te ultra-Ortodoks din okulu öğrencilerinin de zorunlu askerlik hizmetine alınması gerektiğine hükmetmişti.

Uzmanlar, Tevrat eğitimini temel bir devlet değeri olarak tanımlayan yeni düzenlemenin, hükümete mahkeme kararlarına karşı kullanabileceği hukuki bir dayanak sağlamayı amaçladığını belirtti.

LAPİD: ASKERLERİN YÜZÜNE TÜKÜRMEKTİR

Muhalefet lideri Yair Lapid, düzenlemeye sert tepki göstererek yasanın İsrail askerlerine yönelik büyük bir saygısızlık olduğunu söyledi.

Lapid, düzenlemeyi “Tanrı’nın adına yapılmış büyük bir saygısızlık” ve “askerlerin yüzüne tükürmek” olarak nitelendirdi.

Tasarıyı hazırlayan ultra-Ortodoks milletvekili Moshe Gafni ise kararın tarihi olduğunu savundu.

Tevrat eğitiminin binlerce yıldır Yahudi halkını koruyan güç olduğunu ileri süren Gafni, düzenlemenin İsrail devletinin değerleri açısından bir “pusula” görevi göreceğini söyledi.

Kabul edilen yasaların, Netanyahu’nun savaş dönemindeki liderliğinin de oylanacağı ekim seçimleri öncesinde İsrail’de laik ve dindar kesimler arasındaki askerlik tartışmasını daha da büyütmesi bekleniyor.