Hava değişti, aciller hareketlendi: İshal vakalarına dikkat!

Gün içinde yaşanan ani sıcaklık değişimleri ve mevsim geçişleri, sağlık sorunlarını da beraberinde getiriyor.

Sabah serin, öğle saatlerinde yazı aratmayan, akşam ise yeniden soğuyan hava özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunanlar için daha dikkatli olunması gereken bir tablo oluşturuyor.

Acil servislerde de mevsim geçişleriyle birlikte ishal başta olmak üzere çeşitli şikayetlerle başvurular arttı. Uzmanlar ise özellikle ishal nedeniyle oluşabilecek sıvı kaybına karşı uyardı.

“KAPIDAN GİREN HASTALARIN PROFİLİNDEN ANLARSINIZ…”

Konuya ilişkin Cumhuriyet’e konuşan Acil Tıp Uzmanı Doç. Dr. Ömer Faruk Aydın, hava değişimlerinin sağlık üzerindeki etkisinin özellikle hassas gruplarda daha belirgin görülebileceğine dikkat çekti.

Aydın, “Acil serviste mevsimin değiştiğini bazen hava durumu uygulamasından önce, kapıdan giren hastaların profilinden anlarsınız” ifadelerini kullandı.

Bir gün içinde sabah serin, öğlen neredeyse yaz, akşam ise yeniden montluk bir havanın yaşanabildiğini belirten Aydın, asıl meselenin yalnızca sıcak ya da soğuk olmadığını vurguladı.

Aydın’a göre beden, kısa aralıklarla tekrar tekrar çevre koşullarına uyum sağlamaya çalışıyor.

Sağlıklı gençlerin bu değişimleri çoğu zaman fark etmeden atlatabildiğini söyleyen Aydın, yaşlılar, çocuklar, kalp ve akciğer hastalarının ise sıcaklık dalgalanmalarından daha fazla etkilenebileceğini belirtti. Aydın, “Hava bazen hastalığın nedeni değil, bardağı taşıran son damla olabilir” dedi.

SICAKLIK FARKINA DİKKAT

Hava değişimleri ile sağlık arasındaki ilişkinin yeni bir konu olmadığını belirten Aydın, Hipokrat’ın yaklaşık 2 bin 400 yıl önce yazdığı “Havalar, Sular ve Yerler Üzerine” adlı eserinde de mevsimler, rüzgârlar, sıcaklık ve soğuğun gözlemlenmesine dikkat çekildiğini anımsattı.

Aydın, günümüzde ise bu ilişkinin çok daha geniş veri setleri üzerinden incelendiğini aktardı.

2025 yılında yayımlanan bir sistematik derlemede 2012-2024 yılları arasında yapılan 42 çalışmanın değerlendirildiğini aktaran Aydın, sıcak ve soğuk hava ataklarının yanı sıra günlük sıcaklık değişkenliğinin de acil servis başvurularıyla ilişkili olduğunu ifade etti.

Avustralya’nın Victoria eyaletinde yaklaşık 20 yıllık verilerin incelendiği bir başka çalışmaya da değinen Aydın, günün en yüksek ve en düşük sıcaklıkları arasındaki fark arttıkça acil servis başvurularında küçük ancak ölçülebilir bir artış saptandığını belirtti.

Aydın, bu ilişkinin çocuklarda, 75 yaş üzerindeki kişilerde ve en ağır triyaj grubunda daha belirgin olduğunu aktardı.

“SOĞUK ALDI, HASTA OLDU” DOĞRU DEĞİL

Toplumda sık kullanılan “soğuk aldı, hasta oldu” ifadesinin de düzeltilmesi gerektiğini söyleyen Aydın, soğuk havanın tek başına enfeksiyona neden olmadığını vurguladı.

Enfeksiyonların virüs ve bakteriler tarafından oluşturulduğunu belirten Aydın, hava koşullarının ise hastalıkların ortaya çıkışını ve seyrini etkileyebilecek bir ortam oluşturabileceğine dikkat çekti.

Kapalı alanlarda geçirilen süre, nem, solunum yollarının hassasiyeti ve mevcut hastalıkların bir araya gelmesiyle enfeksiyonların ve kronik hastalık alevlenmelerinin görülme biçiminin değişebileceğini belirten Aydın, soğukta damarların daralmasının kan basıncını etkileyebileceğini, soğuk ve kuru havanın ise astım hastalarında bronşları daha hassas hale getirebileceğini ifade etti.

“KAÇ DERECE?” KADAR “KAÇ DERECE FARK VAR?” DA ÖNEMLİ

Aydın, yurttaşlara hava durumunu takip ederken yalnızca günün sıcaklığına değil, gün içindeki sıcaklık farkına da bakmalarını önerdi.

Katmanlı giyinmek, yeterli sıvı almak, kronik hastalıklar için kullanılan ilaçları aksatmamak ve risk grubundaki kişileri daha yakından takip etmek önem taşıyor.

Özellikle göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, bayılma, bilinç değişikliği veya ciddi çarpıntı gibi belirtilerin yalnızca hava değişimine bağlanmaması gerektiğini vurgulayan Aydın, “Hava bazen tetikleyici olabilir; tanı değildir” diye ekledi.

Aydın’a göre gelecekte meteorolojik veriler ile hastanelerin geçmiş yıllardaki başvuru verilerinin birlikte değerlendirilmesi, belirli günlerde acil servislerin karşılaşabileceği hasta yükünün önceden öngörülmesine yardımcı olabilir.

“Eskiden hava durumuna şemsiye alıp almamak için bakardık. Artık sağlığımızı nasıl yöneteceğimizi düşünmek için de bakmalıyız” diyen Aydın, değişenin yalnızca havanın değil, insanların havaya bakış biçiminin de olması gerektiğini vurguladı.