Bozkurt Aran, İran’ın talebinin basit bir pazarlık kalemi olmadığını söyledi: ‘Hürmüz’ kilidi

Eski Tahran Büyükelçisi Bozkurt Aran, 30 Mart’ta gazetemizde yayımlanan söyleşide “Savaşın bitmesi için İran, ABD’den nasıl bir güvence isterse kendini güvende hisseder, bir tek güvence var, o da Hürmüz Boğazı’nda tam yetkili, egemen güç olarak İran’ın tanınması. Bu gündemde olan bir husus değil. Savaşın gidişatı sırasında akla gelebilir diye düşünüyorum” ifadelerini kullanmıştı. Yaşanan son gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Aran, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden geçen gemilerin denetlenmesini düzenleme talep etmesinin, teknik bir “geçiş güvenliği” meselesinin ötesine geçerek doğrudan “egemenlik ve ticaret serbestisi” tartışmasını tetiklediği uyarısı yaptı. Aran. “İlk önce hukuki olarak uluslararası deniz hukukunda transit geçiş ilkesini düzenleyen Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ile açık bir çelişki yaratıyor. İran’ın önerisi, hukuki zeminden ziyade fiili güç kullanımına dayalı bir ‘de facto kontrol’ arayışını yansıtıyor” dedi.

‘KÖRFEZ’DE ÇÖZÜM ZOR’

İran’ın barış planın en zor çözümlenecek önerisinin Körfez ile ilgili olduğunu söyleyen Aran şunları kaydetti: “Bu yaklaşımın kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı, fiilen İran’ın denetiminde bir stratejik boğaz rejimine dönüşür. Bu durumdan en etkilenecek, Körfez ülkeleridir. Bu ülkelerde ABD’nin deniz veya hava üsleri bulunuyor. Nihai tahlilde ABD’nin koruması altında güvenli olduklarını varsayan bu ülkeler ihracatları bakımından İran’ın insafına terk edilmiş olurlar.”

İran’ın geçişleri denetlemek ve ücret alma talebinin “basit bir pazarlık kalemi” olmak yerine “krizin özünü oluşturan yapısal bir dönüşüm” önerisi olduğunu dile getiren Aran, “İran bu yolla, askeri kapasitesine kıyasla çok daha yüksek bir jeoekonomik kaldıraç elde etmeyi amaçlıyor. Umutla beklenen müzakerelerde, bu talebin kilit konu haline gelmesi durumunda, kalıcı barışın sağlanmasında ciddi zorluklarla karşılaşılacağına işaret ediyor. 15 günlük ateşkesin, savaşın tırmanarak yeniden başlamasına, daha tahrip edici şekilde sürmesine neden olması da beklenir” uyarısında bulundu.