Birleşmiş Milletler’in zirvesi için 7 aday yarışıyor… ‘İlk kadın Genel Sekreter’ seçilecek mi?

BM Güvenlik Konseyi‘nin 15 üyesi, bu hafta gayriresmî oylama turlarına başlayıyor. Bu süreçte aday sayısının azaltılması ve üzerinde uzlaşılacak tek ismin belirlenmesi hedefleniyor. Belirlenecek aday daha sonra onaylanması için BM Genel Kurulu‘na sunulacak.

Adaylık başvurularının ise hâlen açık olduğu, bu nedenle ilerleyen günlerde yarışa yeni isimlerin de katılabileceği belirtiliyor.

ÖNE ÇIKAN BİR İSİM VAR MI?

Diplomatik kaynaklara göre, şu aşamada yarışta açık ara önde görülen bir aday bulunmuyor. Kulislere göre bu kez Latin Amerika’dan bir ismin BM Genel Sekreteri olması gerektiği yönündeki görüşler güç kazanırken, aynı zamanda ‘BM tarihindeki ilk kadın genel sekreterin seçilmesi’ yönündeki çağrılar da artıyor.

Ancak diplomatik çevreler, nihai belirleyici unsurun adayın BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi olan ABD, Rusya, Çin, Birleşik Krallık ve Fransa‘dan herhangi birinin veto hakkını kullanmasını engelleyebilmesi olacağını vurguluyor. Bu engeli aşan adayın ismi, resmî onay için BM Genel Kurulu‘nun oylamasına sunulacak.

İLK KADIN GENEL SEKRETER SEÇİLECEK Mİ?

Birleşmiş Milletler, 1945’te kurulmasından bu yana dokuz genel sekreter tarafından yönetildi. Ancak bugüne kadar göreve gelen isimlerin tamamı erkek oldu. Bu nedenle çok sayıda üye ülke ve sivil toplum kuruluşu, bu seçim döneminde örgütün tarihindeki ilk kadın genel sekreterin seçilmesi gerektiğini savunuyor.

Şu ana dek, BM Genel Sekreterliği için resmi başvurusunu ileten adaylar şu isimlerden oluşuyor…

Rafael Grossi

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Genel Direktörü

Michelle Bachelet

Şili eski Cumhurbaşkanı

Rebeca Grynspan

Kosta Rika eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı

María Fernanda Espinosa

Ekvador’un eski Dışişleri Bakanı

Carolyn Rodrigues-Birkett

Guyana eski Dışişleri Bakanı

Macky Sall

Senegal’in eski Cumhurbaşkanı

Olara Otunnu

Ugandalı diplomat ve eski BM Genel Sekreter Yardımcısı

BM GENEL SEKRETERİ NASIL SEÇİLİYOR?

BM Genel Sekreteri doğrudan seçimle belirlenmiyor. Süreç, 15 üyeli BM Güvenlik Konseyi‘nde yapılan gayriresmî yoklamalarla başlıyor. Konsey, üzerinde uzlaşı sağladığı tek adayı BM Genel Kurulu’na tavsiye ediyor. Ancak Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi, veto haklarını kullanarak herhangi bir adayın seçilmesini engelleyebiliyor.

Bu nedenle adayların diplomatik kabul edilebilirliği, siyasi profillerinden daha belirleyici olabiliyor.

İLK GAYRİRESMÎ OYLAMA NASIL İŞLEYECEK?

BM Güvenlik Konseyi üyeleri ilk tur gayriresmî yoklama oylamalarında adaylar hakkında yalnızca ‘kabul ediyorum’, ‘görüş belirtmiyorum’ veya ‘reddediyorum’ şeklinde görüş bildirecek.

Bu oylamalar bağlayıcı olmasa da hangi adayların yarış dışı kalacağını ve hangi isimlerin öne çıkacağını göstermesi bakımından kritik önem taşıyor. Daha sonraki turlarda daimi üyelerin oyları farklı renkte pusulalarla kullanılıyor ve olası bir veto riski böylece test ediliyor.

LATİN AMERİKA NEDEN ÖNE ÇIKIYOR?

BM Genel Sekreterliği için yazılı bir bölgesel kota bulunmasa da, görevin farklı coğrafi gruplar arasında dönüşümlü olarak paylaşılması yönünde uzun yıllardır uygulanan gayriresmî bir gelenek bulunuyor. Diplomatik çevrelerde bu dönemde sıranın Latin Amerika ve Karayipler Grubu‘na geldiği görüşü ağırlık kazanırken, bu nedenle Şilili Michelle Bachelet, Kosta Rikalı Rebeca Grynspan ve Ekvadorlu María Fernanda Espinosa‘nın isimleri daha sık gündeme geliyor.

Mart ayında Maldivler tarafından aday gösterilen BM’nin eski üst düzey yöneticilerinden Virginia Gamba (fotoğraftaki kişi), adaylığını aynı ay içinde geri çekti. Böylece yarışta kalan resmî aday sayısı yeniden yediye düştü.