ABD ‘kutup girdabı’ karşısında çaresiz… ‘Sıcaklıklar -45’e kadar düşebilir!’

ABD Ulusal Meteoroloji Servisi’nin verilerine göre, ülkenin kuzeyindeki Büyük Göller Bölgesi başta olmak üzere birçok eyalette sıcaklıklar -20 derecenin altına düştü. Minnesota ve Wisconsin eyaletlerinin bazı kesimlerinde termometreler -30‘u gördü.

Meteoroloji uzmanları, önümüzdeki günlerde özellikle ülkenin orta kesimlerinde soğukların daha da şiddetlenmesini bekliyor. Kutup kökenli hava kütlesinin etkisiyle hissedilen sıcaklığın -45 dereceye kadar düşebileceği uyarısı yapıldı.

ELEKTRİK HATLAR ÇÖKTÜ

Yaklaşık 20 eyalette 30 santimetreyi aşan kar yağışı, geniş çaplı elektrik kesintilerine yol açtı. Elektrik kesintilerini takip eden ‘PowerOutage’ sitesine göre, pazartesi sabahı itibarıyla 600 bine yakın abone hâlâ elektriksizdi. Özellikle ABD’nin güney eyaletlerinde buzlanma nedeniyle çok sayıda elektrik hattı zarar gördü.

Tennessee’de yaklaşık 200 bin, Mississippi’de ise 147 binden fazla kişi elektrik kesintilerinden etkilendi. Meteoroloji uzmanı Alison Santorelli, AFP’ye yaptığı açıklamada, kesintilerin birkaç gün daha sürebileceğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:

Yetkililer toparlanmakta zorlanıyor. Bu bölgelerin çoğu böyle aşırı hava olaylarına alışık değil; kar temizleme ve altyapı onarımı için yeterli ekipman ve kaynağa sahip değiller.

Ulusal Meteoroloji Servisi, fırtınayı son on yılların en ağır kış olaylarından biri olarak nitelendirirken, buzlanmanın ‘felaket’ boyutunda sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu.

CAN KAYIPLARI ARTIYOR

ABD medyasına yansıyan bilgilere göre, aşırı soğuklar nedeniyle en az 30 kişi yaşamını yitirdi. Arkansas ve Teksas’ta buz üzerinde kayarken hayatını kaybeden gençlerin yanı sıra, Louisiana’da iki kişi donma sonucu, Iowa’da bir kişi ise trafik kazasında öldü.

New York’ta hafta sonu sekiz kişinin cansız bedenine ulaşıldı. Yetkililer, ölümlerin nedenine ilişkin soruşturma başlatıldığını açıkladı.

Polis açıklamasında, “Henüz tüm nedenleri bilmiyoruz ancak bu tablo, aşırı soğuğun ne kadar tehlikeli olduğunu ve özellikle evsiz nüfusun ne kadar kırılgan durumda bulunduğunu acı biçimde hatırlatıyor” denildi.

ULAŞIM DURMA NOKTASINDA

Yaklaşık 20 eyalette ve başkent Washington’da olağanüstü hâl ilan edildi. Kara ve hava ulaşımı ciddi şekilde aksadı.

Washington, Philadelphia ve New York başta olmak üzere birçok büyük havalimanında uçuşlar neredeyse tamamen dururken, ‘FlightAware’ verilerine göre cumartesi gününden bu yana 19 binden fazla uçuş iptal edildi, binlerce sefer ise gecikti.

Uzmanlara göre fırtına, normalde Kuzey Kutbu üzerinde dönen ancak bu kez güneye sarkan bir ‘kutup girdabı’ ile bağlantılı.

İKLİM TARTIŞMASI ALEVLENDİ

Bilim insanları, bu tür aşırı hava olaylarının sıklığının artmasının iklim değişikliğiyle bağlantılı olabileceğini değerlendiriyor.

İklim değişikliğini reddeden ABD Başkanı Donald Trump ise fırtınayı gerekçe göstererek sosyal medya platformu Truth Social üzerinden şu ifadeyi kullandı:

Çevre savunucuları bana şunu açıklayabilir mi: Küresel ısınma nereye kayboldu?

ZARARIN OLASI BİLANÇOSU

Hava durumu tahmin şirketi AccuWeather, bu fırtınanın 2025 başında Los Angeles çevresindeki büyük orman yangınlarından bu yana ABD’deki en maliyetli aşırı hava olayı olacağını açıkladı. İlk tahminlere göre ekonomik kayıplar ve hasarın 105 ila 115 milyar dolar arasında olabileceği belirtiliyor.

KUTUP GİRDABI NEDİR?

Kutup girdabı, Kuzey Kutbu çevresinde dolaşan son derece soğuk ve güçlü bir hava kütlesidir. Normal şartlarda bu soğuk hava kutup bölgesinde hapsolur. Ancak atmosferdeki dengeler bozulduğunda kutup girdabı zayıflar ve güneye doğru sarkar. Bu durum, ABD, Avrupa ve Asya gibi bölgelerde ani ve olağanüstü soğuk hava dalgalarına, yoğun kar yağışına ve don olaylarına yol açar. Sonuç olarak sıcaklıklar normalin çok altına düşer, ulaşım ve enerji altyapısı ciddi şekilde etkilenir.

Tarihte bunun çarpıcı örnekleri vardır. 2014 kışında ABD ve Kanada’yı vuran kutup girdabı, sıcaklıkların bazı bölgelerde eksi 40 derecenin altına düşmesine neden olmuş, milyonlarca insan günlerce elektriksiz kalmış ve hava ulaşımı neredeyse tamamen durma noktasına gelmişti. 2021’de Teksas’ta yaşanan aşırı soğuklar da yine kutup girdabıyla ilişkilendirilmiş, eyalette büyük bir enerji krizi yaşanmış ve onlarca kişi hayatını kaybetmişti. Avrupa’da ise 2018’de ‘Doğudan Gelen Canavar’ olarak adlandırılan soğuk hava dalgası, kıta genelinde günlük yaşamı felç etmişti.