2026’da İmamoğlu, Kavala ve Demirtaş dosyaları gerilim başlıklarını oluşturuyor: AİHM ile ilişkilerde zor yıl

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), seçilmiş İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutukluluğuna karşı yapılan bireysel başvuruyu öncelikli olarak ele almaya karar verdi. 2017’den beri Gezi davasından tutuklu iş insanı Osman Kavala’nın başvurusunu da bu sene görüşecek olan mahkemenin, Türkiye gündemi 2026 yılında oldukça yoğun olacak.

ORTAK PAYDA

Eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş’ın tutukluluğu hakkında verilen ihlal kararının kesinleşmesine karşın tutukluluğunun devam etmesi nedeniyle de AİHM kararların uygulanması konusu yeniden gündemde. Cumhuriyet’in konuştuğu hukukçular, Avrupa Konseyi’nin Türkiye ile ortak bir payda bulmaya ve sistemde kalmasını devam ettirmeye çalıştığını söyledi.

Hukukçulara göre, AİHM’in İmamoğlu hakkında ihlal kararı vermesi ve kesinleşmesi halinde İmamoğlu’nun tahliye edilmesi zorunlu hale gelecek. Öte yandan AİHM’in ihlal kararına karşın tahliye edilmeyen Kavala, Demirtaş ve Figen Yüksekdağ davaları göz önüne alındığında, İmamoğlu’nun olası ihlal kararına karşın tahliye edilmemesi, AİHM-Türkiye ilişkilerinde yeni gerilim noktası haline gelebilir.

Mahkeme 18 Aralık’ta yaptığı duyuruda, Kavala’nın yaptığı başvuruyu içtihat bakımından önemli olması nedeniyle büyük daireye gönderdi. Kavala, Gezi davasında, Gezi olaylarının kurgulayıcısı olduğu gerekçesiyle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edildi. Mahkûmiyet kararı 2023’te Yargıtay tarafından onanarak kesinleşti.

DURUŞMA 25 MART’TA

Kavala’nın avukatları tarafından AİHM’ye yapılan bireysel başvuruyu inceleyen Türkiye’den sorumlu ikinci daire, başvurunun içtihadi öneme sahip olması nedeniyle dosyadan el çekerek 17 üyeden oluşan büyük daireye gönderdi. Başvuru hakkında kesin karar verecek olan büyük daire, kavala’nın başvurusuna ilişkin 25 Mart 2026’da duruşma yapılacağını duyurdu. AİHM, 2019’da Kavala tarafından yapılan başvuruda Kavala’nın ifade özgürlüğünün yanında örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermişti. Kavala’nın tahliye edilmemesi nedeniyle Türkiye, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından düzenli olarak denetleniyor. Uzmanlara göre, büyük dairenin Türkiye’ye karşı ihlal kararı vermesi durumunda Kavala’nın yeniden yargılanması ve tahliye edilmesi gündeme gelecek.

Hukukçulara göre, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal girişimi üzerine Avrupa Konseyi’nden ayrılması üzerine Türkiye’nin önemi hem konsey hem de mahkeme için arttı. Türkiye’nin de kaybedilmesi tehlikesi, “sözleşme ile oluşturulan insan hakları sistemini varoluşsal krize” sokabilir. Türkiye’nin konsey ile ilişkilerinin devam etmesinin her iki taraf için de kritik öneme sahip olduğu değerlendiriliyor. Rusya’nın ayrılmasıyla, AİHM’de derdest başvuruların yarısına yakını Türkiye’den gelen başvurulardan oluşuyor.