Fahiş fiyat operasyonunda sebze-meyve dağıtıcısı 41 firmanın yöneticisine gözaltı kararı: Tarımda sistem adaletsiz

Yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağladıkları iddia edilen 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında dün gözaltı kararı verildi. Türkiye’de hız kesmeyen yüksek gıda enflasyonu, son yıllarda tarlayla çarşı pazar arasındaki fiyat makasını en tartışmalı konu haline getirmişken bu soruşturma da mevcut gıda üretim ve tedarik sitemindeki yapısal sorunun göstergesi oldu.

Üretici kesimi ve uzmanlar, tarıma ve gıda tedarikine ilişkin politika ve yöntemlerin değişmemesi halinde çiftçinin de tüketicinin de her zaman suiistimale açık olduğunu vurguladı.

SAHTE ÜRETİCİ MAKBUZU

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı ve Adalet Bakan Akın Gürlek’in dün yaptığı açıklamaya göre tarladan markete fiyat yolculuğunun mercek altına alındığı soruşturma kapsamında Hal Kayıt Sistemi ve Çiftçi Kayıt Sistemi verileri temin edilerek kapsamlı rapor hazırlandı.

1.029 çiftçinin beyanı alınarak ürünlerin üreticiden hangi bedelle çıktığı ve tedarikçilere hangi şartlarda ulaştığı incelendi.

Hallerin büyük tedarikçileri konumundaki bazı firmaların piyasadaki hâkimiyetlerini kullanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdikleri, sahte müstahsil makbuzları düzenleyerek gerçeğe aykırı maliyet oluşturdukları, böylece piyasada fiyatları yukarı yönlü manipüle ederek haksız kazanç sağladıkları sonucuna ulaşıldı.

Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, konuya ilişkin sorularımıza yargı süreci söz konusu olduğu gerekçesiyle yanıt vermezken Çiftçi-Sen Başkanı Ali Bülent Erdem ve tarım ekonomisi uzmanı Prof. Tayfun Özkaya’ya göre ise sorunun çözümü polisiye önlemler değil çünkü zaten neoliberal politikalarla oturtulan sistemin kendisi, tüccarlara ve şirketlere “fiyat dikte etme” gücünü veriyor.

PİYASA GÜÇLÜYE ÇALIŞIYOR

Mahsülün sofraya ulaşmasında tarlanın peşine eklenen tacir, komisyoncu, sevkiyatçı, hal, halin komisyoncusu gibi her bir halka ve bu ticari operasyonun maliyetleri, ürün fiyatlarının yeniden belirlenmesi anlamına geliyor. Ancak Erdem, eklenenin sadece maliyet kalemleri olmadığının altını çizdi, “Üretici ürettiği yerde pazara ulaşamıyor, pazarlama gücünü kaybediyorsa sisteme her zaman yolsuzluklar ekleniyor. Çiftçi de tüketici de tüccara av oluyor” dedi.

Temel sorunun “tarımın şirketleşmesi” olduğunu savunan Erdem, bu düzende üreticilerin, kendi tarlalarında karar veremeden tamamen şirketlerin işçisi gibi çalışmak ile tüccarların eline kalmak arasında tercih yapmak zorunda olduğunu söyledi ve ekledi: “Yurttaşın adil fiyatla gıdaya erişimi için önce üretim sürecinde bu kadar fazla girdi kullanılmayan bir sistem kurulması gerekiyor. Bunun için de üreticilerin desteklenmesi gerekiyor. Bugün üreticinin pazarlara erişimi engellenmiş, yerel pazarlar kapatılmış durumda. Alıcı kurumlar var ama onların da fiyatları baskılanıyor. Kırkent bağının bu kadar koparıldığı, devletin çekildiği bir ortamda bu sorunlar ne yeni ne de istisna.”

Prof. Özkaya da aslında her zaman tüccarların, şirketlerin ve perakendecilerin örgütlü şekilde alım fiyatını baskılarken büyük marj elde ettiklerini savundu, “Yani iddia edildiği gibi ortada bir serbest piyasa yok. Yasalar da buna hizmet ederken operasyonun anlamı yok” dedi. Var olan destekleme sisteminin bile güçlü alıcılar lehine çalıştığını belirten Özkaya, tüketicinin makul fiyatlarla ürün tüketebilmesi isteniyorsa tüketici kooperatiflerinin, gıda gruplarının, ekolojik köylü pazarlarının desteklenmesi ve pazarlamada güçlü bir pay elde etmelerinin sağlanması gerektiğini vurguladı