Çalamadan duramamak: Kleptomani bir suç mu, bir hastalık mı?

Bir mağazadan, cebinde parası varken küçük bir eşyayı gizlice almak. Ardından gelen kısa bir rahatlama ve hemen sonrasında suçluluk… Kleptomani tam olarak bu döngüyle tanımlanıyor. Toplumda çoğu zaman ahlaki bir zayıflık ya da suç davranışı olarak görülse de, uzmanlara göre kleptomani, kişinin iradesiyle kontrol edemediği bir ruhsal rahatsızlık.

KLEPTOMANİ NEDİR?

Kleptomani, kişinin maddi bir ihtiyacı olmadığı hâlde, genellikle düşük değerli eşyaları çalma dürtüsünü kontrol edememesiyle tanımlanan bir dürtü kontrol bozukluğu. Çalma eylemi planlı değildir; ani bir istekle ortaya çıkar. Asıl amaç nesne değil, eylemin kendisidir.

ÇALMA ANI: GERİLİM VE RAHATLAMA

Kleptomanide süreç çoğunlukla üç aşamada ilerler:

Çalmadan önce yoğun bir içsel gerilim

Çalma anında kısa süreli haz veya rahatlama

Sonrasında suçluluk, pişmanlık ve utanç

Bu döngü, bağımlılık mekanizmalarına benzer şekilde tekrar eder.

KİMLERDE GÖRÜLÜR?

Araştırmalar kleptomaninin özellikle:

Anksiyete ve depresyon öyküsü olanlarda

Obsesif kompulsif bozuklukla birlikte

Travma geçmişi bulunan bireylerde

daha sık görülebildiğini ortaya koyuyor. Kadınlarda erkeklere oranla daha yaygın olduğu da bilinen bulgular arasında.

SUÇ MU, HASTALIK MI?

Kleptomani ile sıradan hırsızlık arasındaki temel fark niyettir. Kleptomani hastaları çaldıkları eşyaları satmaz, çoğu zaman kullanmaz ve hatta bazen gizlice geri bırakır. Bu nedenle birçok ülkede kleptomani, adli değil tıbbi bir çerçevede ele alınması gereken bir durum olarak kabul ediliyor.

TEDAVİ MÜMKÜN MÜ?

Uzmanlara göre kleptomani tedavi edilebilir bir rahatsızlık.

Bilişsel davranışçı terapi

Dürtü kontrolüne yönelik psikoterapi

Gerekli durumlarda ilaç tedavisi

ile çalma dürtüsünün sıklığı ve şiddeti azaltılabiliyor.