Sürecin eksileri Türkçülükle mi örtülüyor?: AKP’de ve yandaş medyada Türkçü söylem manevrası

“Açılım süreci” başlığı altında yürütülen tartışmalar, özellikle milliyetçi tabanda ciddi bir huzursuzluk yaratırken, iktidarın son haftalarda milli kimlik ve Türk dünyası söylemini öne çıkarması dikkat çekti. AKP kulislerinde bu durum, “toplumsal hassasiyetlerin gözetilmesi” olarak yorumlansa da muhalefet, yaşananları politik bir dengeleme hamlesi olarak değerlendiriyor.

Siyasetteki bu yön değişimi, medya cephesinde de karşılık buldu. Yandaş medya ve sosyal medya hesaplarında Türkçü paylaşımların belirgin biçimde artması, söylemin merkezden koordine edildiği yorumlarına yol açtı. Açılım sürecine yönelik eleştirilerin yükseldiği her başlıkta, Türkçülük vurgusu öne çıkarıldı. İktidara yakınlığıyla bilinen bir gazetenin sosyal medya hesaplarında önceki gün yapılan paylaşımlarda terör örgütü YPG’ye destek amacıyla “saç örgüsü” gibi semboller üzerinden yürütülen propaganda sert ifadelerle eleştirildi. Paylaşımlarda “Saç örgüsü, Türk geleneğidir. Vatansızların çalmaya çalışıp gösteri yapacağı bir eylem değil” ifadeleri yer aldı.

ERDOĞAN’DAN ORTA ASYA MESAJI

Söylem değişiminin en net yansıması da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dan geldi. Erdoğan, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ile görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Ata yurdumuz Orta Asya’nın refahına gerekli katkıyı yapma konusunda kararlıyız. Yürek yüreğe verdiğimiz müddetçe Allah’ın izniyle içinde bulunduğumuz asra Türk dünyasının mührünü vuracağımızdan eminiz.”

Bu mesaj, iç politikadaki açılım tartışmalarına karşı dış politika üzerinden milliyetçi bir çerçeve çizildiği şeklinde yorumlandı. Muhalefet ve bazı siyaset bilimcilere göre iktidar, açılım sürecinin yarattığı belirsizlikleri ve riskleri, Türkçü söylemle perdelemeye çalışıyor. Bu yaklaşımın kalıcı bir politika değişikliği mi yoksa geçici bir söylem manevrası mı olduğu ise ilerleyen günlerde atılacak somut adımlarla netleşecek. Görünen tablo, AKP’nin açılım sürecini sürdürürken, yükselen tepkileri Türk Dünyası ve milli kimlik vurgusuyla dengelemeye çalıştığı yönünde. Bu dengenin ne kadar sürdürülebileceği ise siyasal atmosferin seyrine bağlı.

ERDOĞAN’IN MİLLİYETÇİLİKLE SINAVI: ‘AYAKLAR ALTINA ALDIK’ DEDİ, ANDIMIZ’I KALDIRDI

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, iktidarının ilk yıllarında milliyetçiliği hedef alan söylemleri ve bu söylemleri izleyen somut adımlar, aradan geçen yıllara rağmen siyasal tartışmaların merkezinde yer almaya devam ediyor. Erdoğan’ın milliyetçilik karşıtı olarak yorumlanan en dikkat çekici açıklamalarından biri, 2009 yılında yaptığı AKP grup toplantısında geldi.

Erdoğan konuşmasında, “Biz her türlü milliyetçiliği ayaklarımızın altına almış bir iktidarız” ifadelerini kullandı. Bu sözler, yalnızca etnik milliyetçiliğe değil, Türk milliyetçiliğine de yöneltilmiş bir reddiye olarak değerlendirildi ve milliyetçi çevrelerin sert tepkisini çekti. Erdoğan, sonraki yıllarda da benzer bir dili sürdürerek “ırkçı milliyetçilik” eleştirisi üzerinden milliyetçilik kavramını hedef alan açıklamalar yaptı.

Bu söylemler özellikle AKP’nin Kürt sorununa ilişkin politikalarıyla birlikte anıldı. Milliyetçilik tartışmalarının en somut adımlarından biri ise 2013 yılında atıldı. AKP iktidarı tarafından açıklanan “Demokratikleşme Paketi” kapsamında ilkokullarda her sabah okutulan Öğrenci Andı, yönetmelik değişikliğiyle kaldırıldı. İktidar kararı, “tek tip kimlik dayatmasına son verme” gerekçesiyle savundu.

Ancak karar, başta eğitim sendikaları ve milliyetçi çevreler olmak üzere geniş bir kesimin tepkisini çekti. Danıştay’ın Andımız’ın kaldırılmasına ilişkin iptal kararına rağmen Erdoğan, tutumunu değiştirmedi. Erdoğan, 2018 yılında yaptığı bir açıklamada, “Andımız ayrımcılıktır. Biz ayrımcılığa karşıyız” diyerek kararın arkasında durdu.

ÇÖZÜM SÜRECİ DİLİ

2013–2015 yılları arasında yürütülen çözüm süreci boyunca kullanılan siyasi dil de milliyetçilik tartışmalarını derinleştirdi. Bu dönemde Erdoğan ve AKP yöneticileri, “tek millet anlayışının yanlış yorumlandığını”, “devletin geçmişte hatalar yaptığını” savunan açıklamalarda bulundu.