İran’da protestoların bastırılmasında kilit aktör: Besic Güçleri kimdir?

İran Parlamentosu’ndan bazı milletvekilleri, ülke genelinde üçüncü haftasına giren hükümet karşıtı protestoların şiddetle bastırıldığı bir dönemde, İstihbarat Bakanı’na başvurarak Besic devriyelerinin yeniden sahaya sürülmesini talep etti.

İnsan hakları örgütlerine göre son 15 günde en az 544 kişi hayatını kaybetti.

Farsçada “seferberlik” anlamına gelen Besic, İran’daki gönüllü bir paramiliter güç olarak biliniyor. Besic, doğrudan İran Devrim Muhafızları Ordusu’na (IRGC) bağlı yardımcı bir yapı niteliği taşıyor.

Besic, 1979 İslam Devrimi’nin hemen ardından, İran’ın kurucu dini lideri Ruhullah Humeyni tarafından kuruldu. Humeyni, İran’ın “20 milyonluk bir milis gücü” ile asla yıkılamayacağını savunuyordu.

KİMLERDEN OLUŞUYOR?

Besic, ülke genelinde hem kırsal hem de kentsel bölgelerden üye topluyor. Örgütlenme büyük ölçüde camiler üzerinden yürütülüyor. Üyelerin önemli bir kısmının, yoksul ve muhafazakâr kesimlerden geldiği belirtiliyor.

Besic güçleri, komuta zinciri açısından Devrim Muhafızları’na, dolaylı olarak da İran’ın dini lideri Ali Hamaney’e bağlı.

GÖREVİ NEDİR?

Besic, İran’daki teokratik rejimi ve resmi ideolojiyi korumak amacıyla kurulmuş bir iç güvenlik gücü olarak tanımlanıyor. Görevleri arasında:

• Toplumsal protestoları bastırmak
• Rejim karşıtı hareketleri izlemek
• Kamusal alanda “İslami ahlak” kurallarını dayatmak

yer alıyor.

Besic, onlarca yıldır ülkedeki protesto dalgalarının bastırılmasında aktif rol oynuyor.

Besic, 1980–1988 İran-Irak Savaşı sırasında, “insan dalgası” saldırılarıyla ve mayınlı alanların temizlenmesinde kullanılmasıyla biliniyor.

2003’ten itibaren ise, olası bir ABD müdahalesi endişesiyle yapı daha da güçlendirildi. Uzmanlara göre bu tarihten sonra Besic, ayaklanma ve kitlesel protestolara karşı ilk müdahale gücü haline geldi.

ABD YAPTIRIMLARI

Besic ve bazı üst düzey komutanları, ABD tarafından birçok kez yaptırıma tabi tutuldu.

Yaptırımların gerekçeleri arasında:

• İnsan hakları ihlalleri
• Öğrenci protestolarının bastırılması
• Çocukların güvenlik güçlerinde kullanıldığı iddiaları

yer aldı.

Besic, İran’da her büyük protesto dalgasında sahaya çıktı.

• 2009: Tartışmalı cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından başlayan kitlesel eylemler
• 2022: Mahsa Amini’nin gözaltında ölümünün ardından patlak veren protestolar

Her iki süreçte de Basij güçleri, kalabalıkların dağıtılmasında ön saflarda yer aldı.

BUGÜNKÜ PROTESTOLARDA DA SAHADA

Son 15 gündür devam eden protestolarda da Besic’in, güvenlik güçleriyle birlikte aktif biçimde görev aldığı bildiriliyor.

İran devlet medyası, Besic dahil olmak üzere güvenlik güçleri içinde de ölü ve yaralılar olduğunu duyurdu.

Besic’in yalnızca sokakta değil, dijital alanda da rol üstlendiği belirtiliyor.

Besic’e bağlı haber ajansı, Telegram üzerinden yaptığı açıklamada, protestolara destek verdiği öne sürülen bazı blog ve sosyal medya hesaplarının kapatıldığını, “isyancıları destekleyen blog yazarlarının gözaltına alınmasının sürdüğünü” duyurdu.