Doların tahtı sallanıyor mu? Çin’den tarihi ‘finansal büyük güç’ hamlesi!

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ülkesinin finansal geleceğine ilişkin şimdiye kadarki en net mesajlarından birini verdi.

Xi’nin 2024 yılında yaptığı kapsamlı konuşmaya dayanan değerlendirmeleri, Çin Komünist Partisi’nin ideolojik ve politik çizgisini yansıtan Qiushi dergisinde yayımlandı. Metinde, Çin’in para birimi yuanın küresel rezerv para konumuna ulaşmasının açık bir stratejik hedef olarak benimsendiği ifade edildi.

Xi’nin tanımına göre “güçlü bir finans ülkesi” olmanın temel şartı; uluslararası ticaret, yatırımlar ve döviz piyasalarında yaygın biçimde kullanılan, merkez bankalarının rezervlerinde yer alan güçlü bir ulusal para birimine sahip olmak. Bu yaklaşım, Çin tarihinde ilk kez yuanın rezerv para statüsüne yükseltilmesinin devlet düzeyinde resmî bir hedef olarak ortaya konması anlamına geliyor.

DOLAR MERKEZLİ SİSTEME ALTERNATİF ARAYIŞI

Xi’nin çıkışı, küresel finans sistemindeki kırılganlıkların daha görünür hâle geldiği bir dönemde geldi. ABD’de Donald Trump döneminde uygulanan düzensiz gümrük tarifeleri, artan jeopolitik riskler ve finansal yaptırımların yaygınlaşması, doların “siyasi araç” olarak kullanıldığı yönündeki eleştirileri güçlendirdi. Bu gelişmeler, doların geleneksel “güvenli liman” rolünün de daha sık sorgulanmasına yol açtı.

Financial Times, Qiushi’de yayımlanan değerlendirmeyi “Xi, Çin parasının küresel rezerv para statüsüne ulaşmasını istiyor” başlığıyla okuyucularına aktardı. Gazeteye göre Xi’nin vizyonu, Çin’in dolar merkezli küresel finans mimarisine olan bağımlılığını azaltmayı ve yuanı ticaret, yatırım ve rezerv para olarak daha görünür bir konuma taşımayı amaçlıyor.

YUAN REZERV PARA OLABİLİR Mİ?

Australia & New Zealand Banking Group’ta kıdemli Çin stratejisti olan Xing Zhaopeng, açıklamaların yalnızca söylem düzeyinde kalmayabileceğine dikkat çekti. Zhaopeng’e göre üst düzey yönetim, yeni bir finansal reform sürecine hazırlanıyor:

Politika yapıcılar, doların küresel sistemde zayıfladığı yönünde güçlü bir mutabakat olduğunu görüyor. Bu nedenle mevcut konjonktürü reformlar için uygun bir fırsat olarak değerlendirebilirler.

Bu değerlendirme, Çin’in sermaye piyasalarını derinleştirme, yuan cinsinden finansal araçları artırma ve alternatif ödeme sistemlerini yaygınlaştırma yönündeki adımlarını hızlandırabileceğine işaret ediyor.

“RİSK ÖNLEME EBEDİ TEMADIR”

Xi’nin metninde öne çıkan başlıklardan biri de finansal risklere yaklaşım oldu. Çin finans sisteminin giderek daha karmaşık ve birbirine bağlı hâle geldiğini belirten Xi, risk önlemenin geçici değil, kalıcı bir politika ekseni olması gerektiğini vurguladı.

“Risk önleme ve kontrol, finans çalışmalarının ebedi temasıdır” diyen Xi, finansın reel ekonomiden kopmasının ciddi sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu. Xi’ye göre finans kendi içinde dönen bir yapıya dönüştüğünde, “kaynağı olmayan bir suya ya da köksüz bir ağaca” benzer ve bu durum kaçınılmaz biçimde kriz üretir.

ÇİN’E ÖZGÜ FİNANS MODELİ

Xi, Batı merkezli finans modellerinden farklı olarak “Çin’e özgü sosyalist finans” anlayışını sistematik hâle getirmeyi hedeflediklerini ifade etti. Bu yaklaşımın, modern finansın genel ilkelerine dayanmakla birlikte Çin’in tarihsel, siyasi ve ekonomik koşullarına uygun bir çerçeve sunduğu belirtildi.

Qiushi’de yayımlanan metinde, bu modelin sekiz temel ilke üzerine kurulduğu vurgulandı. Parti liderliğinin merkezde olması, finansın reel ekonomiye hizmet etmesi, risklerin sıkı biçimde denetlenmesi, piyasa ve hukuk temelli yeniliklerin teşvik edilmesi ile istikrarın korunması bu ilkeler arasında öne çıktı.

“FİNANSAL BÜYÜK GÜÇ” TANIMI

Xi’ye göre “finansal büyük güç” olmak, yalnızca büyük bir ekonomiye sahip olmakla sınırlı değil. Güçlü bir merkez bankası, sistemik riskleri yönetebilen makro ihtiyati çerçeve, küresel ölçekte faaliyet gösterebilen finansal kurumlar ve uluslararası yatırımcıları çekebilen finans merkezleri bu tanımın ayrılmaz unsurları olarak görülüyor.

Ayrıca Çin’in küresel finans kurallarının belirlenmesinde daha fazla söz sahibi olmayı hedeflediği, bu doğrultuda hukuki altyapı ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesinin önem taşıdığı ifade edildi.

FİNANSAL KÜLTÜR VE PİYASA TEPKİSİ

Xi, finansal büyük güç hedefinin yalnızca teknik düzenlemelerle değil, etik ve kültürel bir zeminle de desteklenmesi gerektiğini savundu. Bu kapsamda “Çin’e özgü finansal kültür” inşa edilmesi çağrısı yapıldı. Dürüstlük, güvenilirlik, temkinli hareket etme ve hukuka bağlılık bu kültürün temel unsurları olarak sıralandı.

Qiushi’deki yayın sonrasında yuan, dolar karşısında sınırlı da olsa değer kazandı. Piyasa aktörleri bu hareketi sembolik ancak yön gösterici bir sinyal olarak değerlendiriyor.

Uzmanlara göre yuanın rezerv para hedefi; Kuşak ve Yol Girişimi, BRICS Kalkınma Bankası, yerel para cinsinden ticaret anlaşmaları ve alternatif ödeme sistemleriyle birlikte ele alındığında, küresel finans düzeninde uzun vadeli ve yapısal bir dönüşümün işareti olarak görülüyor.