Fener’de tarihin uzun gölgesi: Turan Akıncı’dan ‘Patrikhane’ araştırması

İstanbul’un tarihi dokusunun simge yapılarından Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi, yüzyıllara dayanan geçmişi ve bugüne uzanan tartışmalarıyla yeni bir esere konu oldu.

Araştırmacı Turan Akıncı’nın kaleme aldığı “Patrikhane – İmparatorluktan Cumhuriyete Fener Rum Patrikhanesi” başlıklı kitap, Eylül 2026 itibarıyla Remzi Kitabevi etiketiyle okurlarla buluştu. Eser, bugün sıklıkla gündeme gelen Heybeliada Ruhban Okulu, ekümeniklik iddiaları ve devletle ilişkiler gibi temel konuların arka planındaki tarihsel birikimi mercek altına alıyor.

BİZANS VE OSMANLI DÖNEMİNDEN CUMHURİYET’E

Akıncı, güncel meseleleri kavrayabilmek adına anlatısına Cumhuriyet ya da Lozan döneminden değil, Ortodoks Kilisesi’nin erken dönem tarihinden başlıyor. Roma ile İstanbul arasındaki ayrışma, Doğu-Batı kiliselerinin 1054’teki kopuşu ve İstanbul Patrikhanesinin teşekkülü eserin ilk bölümünün temelini oluşturuyor.

İstanbul’un 1453 yılındaki fethinin ardından Osmanlı yönetim anlayışı içinde kazandığı yeni statü, Fatih Sultan Mehmet dönemi uygulamaları, millet sistemi ve Rum Ortodoks cemaatinin devletle kurduğu bağlar ayrıntılı olarak inceleniyor. 19. yüzyılda güçlenen milliyetçilik akımları, Filiki Eterya yapılanması ve Yunanistan’ın bağımsızlık süreciyle birlikte kurumun değişen siyasi zemini aktarılıyor.

LOZAN VE YAKIN TARİHİN İZLERİ

İmparatorluğun çözülme dönemindeki Mütareke, Sevr ve Pontus girişimlerinin yanı sıra Lozan Konferansı görüşmeleri kitapta geniş yer buluyor. Cumhuriyet’in ilanı sonrası Türk Ortodoks Patrikhanesi’nin kuruluşu, makam mücadeleleri ile Athenagoras, Demetrios ve Bartholomeos dönemlerindeki gelişmeler yakın tarih perspektifiyle sunuluyor.

Eser, günümüz tartışmalarını yalnızca yakın geçmiş üzerinden okuma sığlığından kaçınarak, Fener Rum Patrikhanesi’nin İstanbul’un kent tarihi ve uluslararası diplomasi içindeki yerini geniş bir tarihsel çerçevede değerlendiriyor.