Trump savaşın sona erdiğini ilan etti: Anlaşma taslağında neler var?

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelerde ‘harika bir uzlaşmaya’ varıldığını açıklayarak savaşın sona erdiğini öne sürdü. Taraflar arasında üzerinde uzlaşı sağlanan ön anlaşma taslağına göre, ateşkes 60 gün daha uzatılacak, Hürmüz Boğazı yeniden uluslararası deniz trafiğine açılacak ve bu süre boyunca İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları ile nükleer programına ilişkin müzakereler yürütülecek.

Trump, anlaşmanın birkaç gün içinde Avrupa’da imzalanabileceğini söylerken, İran tarafı nihai kararın henüz verilmediğini açıkladı. Ancak hem ABD hem de İran kaynakları, taraflar arasındaki temel anlaşmazlıkların büyük ölçüde giderildiğini ve müzakerelerin son aşamaya geldiğini doğruladı.

TASLAKTA NELER VAR?

Al Arabiya‘nın diplomatik kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre ön anlaşma taslağı şu başlıkları içeriyor:

• Ateşkesin 60 gün süreyle uzatılması
• Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması
• Bu süre içinde İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının müzakere edilmesi
• ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları hafifletmesi
• Amerikan ablukasının kaldırılması
• Olası ihlalleri denetleyecek uluslararası bir arabulucu mekanizmasının kurulması
• Nihai anlaşma müzakerelerinin önünün açılması

Trump ayrıca anlaşmanın en önemli maddesinin İran’ın hiçbir zaman nükleer silah sahibi olmaması olduğunu vurguladı.

İRAN’DAN TEMKİNLİ AÇIKLAMA

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, anlaşmanın imzalanacağı tarih ve yere ilişkin haberlerin ‘spekülasyondan ibaret’ olduğunu belirterek Tahran’ın henüz nihai kararını vermediğini söyledi.

Bekayi, müzakere metninin büyük bölümünün tamamlandığını doğrularken, Washington‘u görüşmeler sırasında pozisyon değiştirmekle suçladı. İran’ın ‘kırmızı çizgilerinden taviz vermeyeceğini’ vurgulayan Bekayi, Katar ve Pakistan‘ın arabuluculuk faaliyetlerinde aktif rol oynadığını ifade etti.

Buna karşın İran medyasına konuşan kaynaklar, mutabakat metninin büyük ölçüde hazır olduğunu ve Tahran’ın prensipte siyasi uzlaşıya vardığını aktardı.

SON KARAR HAMANEY’İN

Amerikan haber sitesi Axios‘a konuşan kaynaklara göre, çarşamba günü İranlı yetkililer ile Katarlı arabulucular arasında gerçekleştirilen görüşmelerde üç kritik konuda ilerleme sağlandı:

• İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması,
• Hürmüz Boğazı’nın ateşkes süresince yeniden açılması,
• İran’ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin çerçevesi.

Kaynaklar, İranlı yetkililerin birçok ülkeye prensip anlaşmasına varıldığı bilgisini verdiğini, ancak son onayın İran lideri Mücteba Hamaney tarafından verilmesi gerektiğini belirtti.

TRUMP’TAN SÜRPRİZ ÇIKIŞ

Trump’ın anlaşmayı duyurması, birkaç saat önce İran’a yönelik yeni saldırılarla tehditlerde bulunmasının ardından geldi.

ABD Başkanı, perşembe günü yaptığı açıklamada İran’ı ‘çok sert şekilde vurabileceklerini’ söylemiş, hatta İran’ın petrol ihracatının merkezi konumundaki Hark Adası‘nın kontrol altına alınabileceğini öne sürmüştü.

Ancak ilerleyen saatlerde Beyaz Saray’ın yeni saldırı planlarını askıya aldığı ve diplomatik sürece ağırlık verdiği ortaya çıktı.

İSRAİL ŞAŞIRDI

CNN’in aktardığına göre Trump’ın anlaşma açıklaması, o sırada üst düzey güvenlik toplantısı yapan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu için sürpriz oldu.

İki liderin açıklamanın ardından telefon görüşmesi yaptığı belirtilirken, Netanyahu’nun ofisi İsrail’in mutabakatın tarafı olmadığını vurguladı.

Bununla birlikte İsrail, nihai anlaşmanın İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ortadan kaldırılmasını, zenginleştirme altyapısının sökülmesini, füze programının sınırlandırılmasını ve Tahran’ın bölgesel vekil güçlere verdiği desteğin sona erdirilmesini içermesi gerektiğini açıkladı.

PETROL FİYATLARI DÜŞTÜ

Anlaşma ihtimalinin güçlenmesi piyasalarda da etkisini gösterdi. Petrol fiyatları sert şekilde gerilerken küresel borsalarda yükseliş yaşandı.

Yaklaşık üç aydır devam eden savaşta binlerce kişi hayatını kaybederken, çatışmalar özellikle İran, Lübnan ve Körfez bölgesinde büyük ekonomik ve insani maliyet yaratmıştı.

Ancak taraflardan gelen çelişkili açıklamalar ve kırılgan ateşkesin geçmişte defalarca ihlal edilmiş olması nedeniyle, gözler şimdi Tahran’dan gelecek nihai onaya çevrilmiş durumda.