İran’da uzlaşı çabalarını eski Tahran Büyükelçisi Ümit Yardım Cumhuriyet’e değerlendirdi: ‘Türkiye NATO üyesi olduğu için görüşmelere ev sahipliği yapması zordu’

Amerika Birleşik Devletleri, bir süredir saldırı tehdidinde bulunduğu İran ile bu hafta masaya oturuyor. Toplantının Türkiye’de yapılması öngörülüyordu ancak ibre Umman’a döndü.

‘ABD REJİM DEĞİŞİKLİĞİNE HAZIR DEĞİL’

2010 ile 2014 yılları arasında Türkiye’nin Tahran Büyükelçisi olarak görev yapan Ümit Yardım, gelişmeleri Cumhuriyet’e değerlendirdi. Yardım, İran’a dış müdahaleyi başından beri olası görmediğini ifade ederek, “ABD’nin amaçlarından biri, Suriye’deki gelişmelere bağlı olarak İran’ın bölgeden uzaklaştırılmasıydı. Hamaney’in Venezüella Devlet Başkanı Maduro gibi kaçırılması, bana göre tam bir film senaryosuydu. İran-Amerika ilişkileri o kadar özel ki şiddetin en vahşi seviyeye ulaştığı aşamada bile iki ülke görüşüyor. Amerika’nın savaş gemisi sevki çok tartışıldı ama küresel ölçekte ABD’nin en güçlü askeri yapısı zaten Ortadoğu’da yer alıyor. Sanki Ortadoğu’da ABD yok, yeni geliyormuş gibi bir hava esti. Oradaki amaç gözdağı vermekti ve bu, Trump’ın ABD iç politikasına oynamasıyla da uyumluydu. Yine Trump’ın ‘Anlaşamazsak kötü şeyler olacak’ mesajı da bu kapsamda değerlendirilmeli” dedi.

Bir rejim değişikliği için askere ihtiyaç duyulacağını ifade eden Yardım, “Uçak gemilerinin özelliği uçak taşınıyor, yüz binlerce asker yok içlerinde. Rejim değişikliği de zaten uçak harekâtlarıyla olmaz. Ayrıca bana göre İran’daki rejim değişikliğine Amerika’nın kendisi de hazır değil. ABD İran halkını kendisine düşman etmek istemiyor, o halkla arasını düzeltmek istiyor. Görüşmelerden sonuç çıkmazsa, Amerika geçen seneki gibi bir-iki nokta vurmayı deneyebilir” dedi.

‘HERKESİ RAHATLATACAK GEÇİCİ BİR ANLAŞMA ÇIKABİLİR’

Ümit Yardım, Umman’da gerçekleşmesi öngörülen ABD-İran görüşmesiyle ilgili, “Bu dönemin şartlarında Amerika, İran’ı bütün alanlarda bir masaya oturtmak istiyor. Nükleerin, uranyum zenginleştirmenin ötesinde, Körfez ülkelerinin de teşvikiyle İran silahlarının kontrol altına alınması gündemde. Ancak tabii İran da akıllı bir devlet olduğu için, ‘Ben niye savunma sanayimi Amerika’yla konuşayım’ diyor. Dolayısıyla Amerika dış dünyaya farklı mesajlar verebilir ama İran’ın güvenlik sisteminin, ki balistik füzeler dahil, masada görüşüleceği kanaatine sahip değilim. Bu önünde sonunda nükleer boyutta bir anlaşmaya gidecektir, ki onda bile şüpheliyiz, çünkü bunu 20 yıldır tartışıyorlar. Ama hem İran’ı hem Amerika’yı hem de Körfez’deki ülkeleri rahatlatacak geçici mahiyette bir nükleer anlaşma yapılabilir. Bu süreç aylarca da sürebilir. Dolayısıyla önümüzdeki dönem bu anlaşma yapılsa da yapılmasa da, bir kara harekâtı, rejimi, Hamaney’i hedef alan bir saldırının yapılacağını düşünmüyorum” diye konuştu.

GÖRÜŞME NEDEN TÜRKİYE’DE YAPILMIYOR?

Masanın Türkiye’den Umman’a taşınması gündemi ile ilgili ise Yardım, “Nükleer savaş konusunda müzakerecilik yapmakla, görüşmelere ev sahipliği yapmak çok farklı konular. Arabuluculuk ve ev sahipliği çok farklı şeyler. Türkiye’nin Ukrayna konusunda yaptığı da ev sahipliğiydi, tarafları bir araya getirmekti. İran konusunda da aynı şey geçerli olacaktı. Ev sahipliği dediğimiz, taraflar otellere geliyor, Türkiye görüşmenin bir bölümüne belki katılıyor, ‘Kolay gelsin’ diyor. Türkiye zaten ‘İran sen füzeni çek’, ‘Amerika gemini çek’, bu tür talimatlarla müzakereyi yönlendirebilecek bir ülke konumunda değildi” dedi. Yardım, “Peki niye Umman oldu? Bu nükleer dosyanın çok büyük bir evveliyatı var, neredeyse yarım asırdır tartışılıyor. Ve süreçler içinde de ev sahipliği yapan kolaylaştırıcı ülkeler genellikle Kuveyt, BAE vesaire Körfez ülkeleri oldu. İran bu ülkeleri neden tercih etti? Bunlar nötr oldukları için seçilmişti. Türkiye son tahlilde İran’ın savaş içinde olduğu NATO bloğunun bir üyesi. İran’ın Türkiye’de yapılacak bir görüşmeyi iç kamuoyunda satması mümkün değildi” sözlerini sarf etti. Yardım, Türkiye’nin İran’da yaşananlara ilişkin izlediği politikayı ise genel olarak olumlu bulduğunu kaydetti.