160 Demokratik Kitle Örgütü’nden ortak açıklama: ‘Hak temelli bir çocuk adalet sistemi için…’

İstanbul’da 15 yaşında katledilen Mattia Ahmet Minguzzi cinayeti sonrası suça karışan çocuklar Türkiye’nin gündemindeki yerini koruyor.

160 Demokratik Kitle Örgütü, konu hakkında ortak yazılı açıklama yaparak kamuoyuna seslendi.

“EVRENSEL İLKELERE AÇIKÇA AYKIRI”

“Çocuklar İçin Adalet: Cezalandırmaya Değil, Korumaya ve Önlemeye Dayalı Bir Yaklaşım. Hak Temelli Bir Çocuk Adalet Sistemi İçin Ortak Çağrımızdır!” başlığı ile yapılan açıklama şu şekilde:

“Biz, aşağıda imzası bulunan sivil toplum örgütleri, son dönemde suça sürüklenen çocuklara yönelik cezaların ağırlaştırılması ve çocukların yetişkin gibi yargılanması yönündeki taleplerin, hem kamuoyunda hem de siyasi alanda karşılık bulmasını derin bir kaygıyla izliyoruz. Bu tür söylemler, Türkiye’nin de aralarında olduğu devletlerin kabul ettiği, uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmış olan çocuk haklarına ve çocuk hukukunun evrensel ilkelerine açıkça aykırıdır.

15 yaşındaki Mattia Ahmet Minguzzi’nin akranları tarafından öldürülmesi, çocuklara yönelik şiddet, çocuk suçluluğu ve adalet sistemine ilişkin alınmayan önleyici tedbirlerin sonuçlarını bir kez daha ortaya koydu. Bizler, Mattia Ahmet Minguzzi’nin ailesinin acısını derinden paylaşıyor, şiddet sonucu yaşamını yitiren tüm çocukların yasını tutuyoruz. Ve bir kez daha söylüyoruz: Yaşam hakkı en temel haktır; hiçbir çocuk bu haktan mahrum bırakılmamalıdır.

“BU VAKALAR MÜNFERİT DEĞİL”

Tıpkı 2024’te akran şiddeti sonucu yaşamını yitiren en az 13 çocuk ve 2025’in ilk beş ayında hayatını kaybeden en az 7 çocuk gibi, Mattia Ahmet’in ölümü de önlenebilirdi. Bu vakalar münferit değil; Türkiye’de çocuklara yönelik ihmal ve hak ihlalleri zincirinin sonucudur. Yalnızca akran şiddeti değil, farklı nedenlerle yaşamını yitiren tüm çocuklar açısından da, çocuk koruma sisteminin bütüncül ve hak temelli bir yaklaşımla yeniden yapılandırılması zorunludur.

Bir çocuk suçla ilişkilenmeden önce çoğu zaman fark edilebilir ve bu durum önlenebilir. Devlet; eğitimden sosyal hizmete, sağlıktan kolluk güçlerine kadar tüm ilgili kurumlarıyla, çocukları suça sürükleyen riskleri önceden fark etmek ve gereken tedbirleri almakla yükümlüdür. Bu sorumluluklar gerektiği gibi yerine getirilirse, pek çok çocuğun yaşamı korunabilir, suça sürüklenmesi engellenebilir.

Çocuk adalet sisteminin öncelikli ve asıl amacı cezalandırmak değil; onarmak, dönüştürmek, desteklemek ve yeniden suçla ilişkilenmeyi önlemektir. Çocuklara yapılacak müdahale de asıl olarak bu amaca hizmet etmelidir.

“GÖZ ARDI EDİLMEMELİ”

Çocuklar, suç faili olsalar bile, adli süreç boyunca önleyici ve onarıcı yaklaşımlar göz ardı edilmemelidir. Ancak Türkiye’de çocuk adalet sistemi, sadece cezalandırıcı bir anlayışla işlemekte, çocukları korumak yerine toplumdan dışlamakta ve böylece yeniden suçla ilişkilenmelerine zemin hazırlamaktadır. Gündemdeki yasa değişikliği önerileri ise yasal çocukluk kavramını tartışmaya açma, çocukların özgürlüğünü daha fazla kısıtlama ve çocuk hapishanelerini olağanlaştırma riski taşımaktadır. Oysa çocuk suçluluğu yalnızca bireysel bir davranış değil; şiddet, ihmal, yoksulluk, sosyal dışlanma, eşitsizlik, ayrımcılık ve eğitimden kopma gibi çok boyutlu hak ihlallerinin, toplumsal ve yapısal etkenlerin sonucudur. Bilimsel araştırmalar da göstermektedir ki; çocuklara yönelik ağır cezalar, ne suç oranlarını azaltmakta ne de yeniden suça sürüklenmeyi engellemekte etkilidir. Buna karşılık, güçlü aile bağları, okul aidiyeti, güvenli sosyal çevre, nitelikli sosyal hizmetler, toplumsal cinsiyet eşitliği ve çocuk dostu kurumlar gibi koruyucu unsurlar, çocukların suçla ilişkilenme riskini azaltmada belirleyici rol oynamaktadır.

YÜKÜMLÜLÜK SAHİPLERİNE ÇAĞRIMIZ VE TALEPLERİMİZ:

• İstismara ve ihmale maruz kalan çocuklar zamanında tespit edilmeli; çocuk koruma sistemi kapsamındaki tedbirler eksiksiz uygulanmalıdır.

• Erken uyarı ve destek mekanizmaları güçlendirilmeli; çocukların haklarının ihlaline yol açan ihmaller engellenmelidir.

• Çocuk adalet sistemi, hak temelli, onarıcı, dönüştürücü ve koruyucu bir anlayışla yeniden yapılandırılmalıdır.

• Ceza sorumluluğu bulunmadığı yasal olarak kabul edilen 0-12 yaş arası çocukların suçla ilişkilenmelerine neden olan ortamlardan uzaklaştırılması amacıyla eğitim, sağlık, danışmanlık veya bakım tedbiri kararları alınmalıdır. Ayrıca, uluslararası çocuk hakları standartları gözetilerek ceza sorumluluğu yaşı, bilimsel gelişim verilerine göre yükseltilmelidir.

• Çocuk adalet sistemi bütüncül bir şekilde işletilmeli, hiçbir çocuk –yaşı, suçu ya da koşulları ne olursa olsun– bu sistemin dışına itilmemelidir. 15-18 yaş arası çocukları, istisnalar üzerinden sistem dışına çıkarmaya yönelik girişimlere son verilmelidir.

• Suça sürüklenen tüm çocuklar hakkında sosyal inceleme raporu hazırlanması ve çocukların sosyal hizmet uzmanı desteğinden faydalanması yasal olarak zorunlu hale getirilmelidir.

• Yargı süreçlerinde, çocuk hakları konusunda uzmanlaşmış profesyoneller yer almalıdır.

• Tutuklama yalnızca istisnai durumlarda uygulanmalı; toplum temelli destekleyici tedbirler esas alınmalıdır.

• Çocuk hapishanelerinin sayısı artırılmamalı; bu kurumların yerine, toplum temelli destek sistemleri geliştirilmeli ve çocukların özgürlüğünden yoksun bırakılması yerine alternatif tedbirler esas alınmalıdır.

• Çocuklarla ilgili yasalaşma süreçlerinde, çocuk ve kadın hak temelli çalışan sivil toplum örgütlerinin, baroların, akademinin ve çocukların bizzat kendilerinin görüş ve önerileri dikkate alınmalıdır.

Eşit, güvenli, onarıcı ve kapsayıcı bir toplum tüm çocukların hakkıdır. Bu hakkı birlikte savunmakta kararlıyız.”

160 ÖRGÜT İMZALADI

Açıklamada imzası bulunan Demokratik Kitle Örgütleri şu şekilde:

1. 2021 Tüm Emekliler Sendikası Mersin Şube

2. 29 Ekim Kadınları Derneği

3. 3H Hareketi

4. Adana Çocuk ve Kadın Hakları Derneği

5. Adana Kadın Danışma ve Sığınma Evi Derneği

6. Adil Yargılanma Hakkına Erişim Derneği (AYHED)

7. AltıÜstü Çocuk ve Gençlik Sanat Kolektifi

8. Anka Üreten Kadın Derneği

9. Antalya Kadın Danışma Merkezi ve Dayanışma Derneği

10. Antikapitalist Kadınlar

11. Aralık Feminist Kolektif

12. Ata Derneği İzmir

13. Atakent Mahallesi Kadın Meclisi Küçükçekmece

14. Ayrımcılıkla Mücadele ve Eşitlik Derneği

15. Ayvalık Kadın İnisiyatifi

16. Bağımsız Kadın Derneği

17. Bakırköy Çocuk Masası Platformu

18. Başka Bir Okul Mümkün (BBOM) Derneği

19. Bodrum Kadın Platformu

20. BoMoVu Sosyal Güçlendirme için Spor ve Beden Hareketi Derneği

21. Burhaniye Çevre Platformu

22. Çember Dergi – Çocuk Politikası Dergisi

23. Ceviz Otizm ve Toplumsal Savunma Derneği

24. Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği

25. Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği

26. Cinsiyet Eşitliği İzleme Derneği

27. Çocuğum Haklıyım!

28. Çocuk Alanında Çalışan Avukatlar Ağı (ÇAÇAv.)

29. Çocuk Çalışmaları Birimi

30. Çocuk Hakları Savunucuları Ağı

31. Çocuk Hakları Savunucuları Derneği – CHILDEF

32. Çocuk Hakları Zirvesi ve Kalkınma Derneği

33. Çocuk İstismarını ve İhmalini Önleme Derneği

34. Çocuk İşçiliğini İzleme ve Önleme Derneği

35. Çocuklar İçin Adalet Derneği

36. Çocuklara Yönelik Ticari Cinsel Sömürüye Son Derneği

37. Çocuklara Yönelik Ticari Cinsel Sömürüye Son Derneği – ECPAT İzmir Şubesi

38. Deniz Yıldızı Kadın Dayanışma Derneği

39. Denizli Otizm Derneği

40. Derin Yoksulluk Ağı

41. Dikili Kadın Platformu

42. Dünya Evimiz Uluslararası Dayanışma Derneği

43. Edirne Çocuk Hakları Derneği

44. Edirne Kadın İstihdamı ve Girişimcileri Derneği (KİGDER)

45. Edirne Kadın Merkezi Dayanışma Derneği (EKAMEDER)

46. Ege Çağdaş Eğitim Vakfı

47. Eğitim Sen Genel Merkezi

48. Eğitim Sen Mersin Şubesi

49. Ekmek ve Gül

50. Ekoloji Birliği

51. Ekoloji Birliği Kadın Meclisi

52. Eksi 25 Derneği

53. Engelsiz Erişim Derneği

54. Esenyalı Kadın Dayanışma Derneği

55. Eşit Haklar İçin İzleme Derneği

56. Eşit Yaşam Derneği

57. EŞİTİZ-Eşitlik İzleme Kadın Grubu

58. Ev Hanımları Dayanışma ve Kalkındırma Derneği

59. Feminist Kadın Çevresi

60. Fisa Çocuk Hakları Merkezi – Fikir ve Sanat Atölyesi Derneği

61. FOÇA BARIŞ KADINLARI/Foccai Women For Peace

62. Gaziantep Demokratik Kadın Platformu

63. Gaziantep Nar Bilim Kültür ve Sanat Derneği

64. Güzel Şeyler Derneği

65. Her Yer Çocuk Derneği

66. İklim Adaleti Koalisyonu

67. İlmek Kadın Dayanışması

68. İnsan Hakları Derneği

69. İnsan Hakları Gündemi Derneği

70. İskenderun Kadın Platformu

71. İzmir Çiğli Kadın Emeğini Değerlendirme Dayanışma ve Kültür Evi Derneği (İzmir ÇEKEV)

72. İzmir Feminist Kolektif

73. İzmir İl Fakirlerine Yardım Derneği

74. İzmir Kadın Dayanışma Derneği

75. İzmirli Kadın Girişimciler Derneği

76. KA.DER-Kadın Adayları Destekleme Derneği Ankara Şubesi

77. KADAV – Kadınlarla Dayanışma Vakfı

78. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu

79. Kadın Dayanışma Vakfı

80. Kadın Eğitim ve İstihdam Derneği- KEİD

81. Kadın Gazeteciler Derneği

82. Kadın Öz Savunma Akademisi

83. Kadın Savunma Ağı

84. Kadın Yazarlar Derneği

85. Kadının İnsan Hakları Derneği

86. Katre Kadın Danışma ve Dayanışma Derneği

87. KaYKeF (Karabel Yöresi Köy Dernekleri Federasyonu)

88. Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği

89. Kazdağlı Kadınlar

90. KESK Amed Kadın Meclisi

91. Keskesor Amed LGBTİ+ Oluşumu

92. Keskesor Van LGBTİ+ Oluşumu

93. KHKlı Platformları Birliği

94. KİKAP TRABZON Derneği

95. Kırkayak Kültür Sanat ve Doğa Derneği

96. Kırklareli Kadın Girişimcileri Derneği (KKGD)

97. Korev Koruyucu Aile Evlat Edinme Derneği

98. Körfez Bağımsız Kadın Dayanışması

99. Körüz Biz Derneği

100. Koza Kadın Derneği

101. Küresel Eşitlik ve Kapsayıcılık Ağı Derneği

102. Kuşadası Kadın Platformu

103. Lambdaistanbul

104. LGBTİ+ Aileleri ve Yakınları Derneği (LİSTAG)

105. Lotus Kadın Dayanışma Derneği ve Yaşam Derneği

106. Medya ve Çocuk Hakları Derneği

107. Mersin Çocuk Hakları Derneği

108. Mersin Eğitim-Sen

109. MERSİN TABİP ODASI

110. Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı

111. Mor Dayanışma

112. Muzır Neşriyat

113. Öğrenci Veli Derneği

114. Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği

115. Önemsiyoruz

116. Oyun Hareketi Derneği

117. Özgürlük İçin Hukukçular Derneği

118. Otizmtv Sosyal Medya Platformu

119. Polen Kolektif

120. Rengarenk Umutlar Derneği

121. Rhosus Eğitim ve Kültür Derneği

122. Roman Hakları Derneği

123. Romani Godi

124. Roots & Shoots Türkiye (Kökler ve Filizler Derneği)

125. Rosa Kadın Derneği

126. Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES) Genel Merkezi

127. Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası Amed Şubesi

128. Samandağ Kadın Dayanışma Derneği -Hatay

129. Sivil Düşler Derneği

130. Sol Feminist Hareket

131. Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği

132. Sosyal İklim Derneği

133. Sosyoloji Mezunları Derneği

134. Sporda Adalet ve Haklar için Sahadayız Derneği

135. Sulukule Gönüllüleri Derneği

136. Tarlabaşı Toplumunu Destekleme Derneği

137. Toplum Ruh Sağlığını Geliştirme Derneği (TRSGDer)

138. Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı

139. Toplumsal Dayanışma için Psikologlar Derneği (TODAP)

140. Toplumsal Duyarlılık ve Şiddet Karşıtları Derneği (Duy-der)

141. Toplumsal Eşitlik Derneği

142. Türk Kadınlar Birliği Bayraklı Şubesi

143. Türk Psikologlar Derneği Genel Merkezi

144. Türk Tabipleri Birliği İnsan Hakları Kolu

145. Türkiye Çocuk ve Genç Psikiyatristi Derneği

146. Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı

147. Türkiye İnsan Hakları Vakfı

148. Türkiye Psikiyatri Derneği

149. Turuncu Dernek

150. Uçan Süpürge Kadın İletişim ve Araştırma Derneği

151. Uçan Süpürge Vakfı

152. Ulusal Çocuk Hakları Derneği (UDER)

153. Uluslararası Çocuk Hakları Elçileri Derneği – ICHILD

154. Uluslararası Göçmen Kadınlar Dayanışma Derneği

155. Urla Kadın Dayanışma Dernegi olarak (URKAD)

156. VELİ-DER MERSİN TEMSİLCİLİĞİ

157. World Human Relief

158. Yaşamevi Kadın Dayanışma Derneği

159. Yenifoça Forum

160. YÖRET Yüksek Öğrenimde Rehberliği Tanıtma ve Rehber Yetiştirme Vakfı