SHGM taslağı uçuş güvenliğini tartışmaya açtı, denetçi kriteri düşürülüyor: Havadaki herkes için risk

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün (SHGM) teşkilat yapısını kökten değiştirmeyi hedefleyen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi taslağının kulislere sızması, havacılık sektöründe ciddi endişelere yol açtı. “Uluslararası uyum” gerekçesiyle hazırlandığı belirtilen taslağın; devletin denetleyici kurumunu ticari bir yapıya dönüştürdüğü, liyakat ilkesini zayıflattığı ve uçuş güvenliğini riske attığı iddia ediliyor.

Edinilen kulis bilgilerine göre, taslak ilgili kurum ve sektör temsilcileriyle yeterli istişare yapılmadan hazırlandı. Havacılık camiasında, “Bu düzenleme geçerse, risk sadece kurumlar için değil, uçağa binen herkes için olacak” değerlendirmesi yapılıyor. Sızan taslakta en çok tepki çeken düzenleme, uçuş emniyetini doğrudan ilgilendiren teknik denetçi kriterleri oldu. İddiaya göre yeni düzenleme, bugün denetçi olmak için aranan tecrübe, sertifika ve teknik yeterlilik şartlarını büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Taslakta yer alan “SHGM’de fiilen çalışıyor olmak” ifadesi nedeniyle, havacılık bilgisi ve tecrübesi olmayan personelin bile teknik denetçi yapılabileceği belirtiliyor.

Uzmanlara göre bu durum, bakım denetiminden uçak kontrolüne kadar hayati süreçlerin ehliyetsiz ellere bırakılması anlamına geliyor. Bir sektör yetkilisi, durumu şu sözlerle özetliyor:

“Havacılık hata kabul etmez. Yanlış bir denetim, yüzlerce insanın hayatını tehlikeye atar.”

DENETLEYEN KURUM TİCARET YAPARSA NE OLUR?

Taslağa göre SHGM’ye, Cumhurbaşkanı kararıyla şirket kurma veya mevcut şirketlere ortak olma yetkisi verilmesi planlanıyor. Ayrıca İstanbul’da kurulması öngörülen Sivil Havacılık Eğitim Merkezi üzerinden kurumun ticari gelir elde etmesi hedefleniyor. Edinilen bilgilere göre bu durum, sektörde ciddi bir çıkar çatışması tartışmasını beraberinde getirdi. Çünkü SHGM, bugün uçuş okullarını, havayolu şirketlerini ve bakım kuruluşlarını denetleyen otorite konumunda. Uzmanlar, denetleyen kurumun aynı zamanda eğitim verip para kazanmasının, tarafsızlık ilkesine aykırı olduğunu vurguluyor.

BÜROKRASİ AZALACAĞINA BÜYÜYOR

Taslak “hız ve etkinlik” gerekçesiyle savunulsa da, kulis bilgilerine göre SHGM’nin teşkilat yapısı daha da genişliyor. Yeni Daire Başkanlıkları kurulması, karar alma süreçlerinin hızlanması yerine daha da ağırlaşacağı eleştirilerine yol açtı. Özellikle çeviri ve protokol gibi destek hizmetleri için bile ayrı birimler kurulmasının, kamu kaynaklarının israfı anlamına geldiği ifade ediliyor.

EUROCONTROL RİSKİ: YETKİ DHMİ’DEN ALINIYOR MU?

Taslakta yer alan bir başka kritik düzenleme ise EUROCONTROL yol ücretleri. Bugüne kadar bu teknik ve mali süreç, uzmanlığı bulunan Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) tarafından yürütülüyordu. Ancak sızan taslağa göre, bu yetkinin DHMİ’den alınarak SHGM bünyesinde kurulacak Dış İlişkiler Daire Başkanlığı’na verilmesi planlanıyor. Konuya yakın kaynaklar, teknik bilgi gerektiren bu sürecin diplomatik bir birim tarafından yürütülmesinin, Türkiye’nin uluslararası alanda zaman ve itibar kaybına yol açabileceğini belirtiyor.

‘ZATEN DÜŞÜK OLAN ICAO PUANI DAHA DA DÜŞER’ UYARISI

Uzmanların dikkat çektiği bir diğer başlık ise Türkiye’nin Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) açısından durumu. Türkiye’nin ICAO’nun yaptığı USOAP denetimlerinde aldığı puanların halihazırda yeterli seviyede olmadığı anımsatılıyor. Edinilen kulis bilgilerine göre, denetleyici kurumun ticari faaliyetlere girmesi, ICAO açısından ciddi bir sorun olarak görülüyor. Kaynaklar, bu durumun uluslararası havacılık güvenilirliğini zedeleyebileceği uyarısında bulunuyor. Bir değerlendirmede şu ifadeler kullanıldı:

“Bağımsız olması gereken otorite ticari yapıya dönüşürse, bu ICAO nezdinde kırmızı çizgidir. Bu taslak, Türkiye’nin havacılık karnesini daha da kötüleştirir.”

SEKTÖRDEN ÇAĞRI: ‘BU TASLAKTAN DÖNÜN’

Havacılık sektörü temsilcileri, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi taslağının bu haliyle geri çekilmesini istiyor. Uçuş güvenliği, liyakat ve kamu yararının ticari hedeflere kurban edilmemesi gerektiği vurgulanıyor. Kulislerde öne çıkan ortak görüş ise net:

“Bu taslak geçerse, risk sadece kağıt üzerinde kalmaz. O risk, uçağa binen her yolcunun riskidir.”

Uçuş güvenliği neden risk altında?

• Denetçi kriterleri düşürülüyor:

Sızan taslağa göre, uçakları ve bakım süreçlerini denetleyecek kişilerin teknik yeterlilik ve tecrübe şartları zayıflatılıyor. Uzmanlar, bu durumun hatalı denetim riskini artıracağı uyarısında bulunuyor.

• Denetleyen kurum ticaret yapıyor:

SHGM’nin şirket kurması ve eğitim vererek gelir elde etmesi planlanıyor. Denetleyen kurumun aynı zamanda para kazanması, tarafsız denetimi tartışmalı hale getiriyor.

• Teknik işler teknik olmayan birimlere bırakılıyor:

EUROCONTROL yol ücretleri gibi uzmanlık gerektiren süreçlerin, DHMİ’den alınarak SHGM bünyesinde yeni kurulacak bir birime verilmesi, teknik hata riskini artırıyor.

• Bürokrasi büyüyor, denetim zayıflıyor:

Yeni daire başkanlıklarıyla artan yönetim katmanlarının, hızlı ve etkili denetim yerine gecikme ve karmaşa yaratacağı belirtiliyor.

• Uluslararası güven kaybı riski:

Uzmanlara göre taslak, Türkiye’nin ICAO denetim puanlarını daha da düşürebilir. Bu durum, Türk sivil havacılığının uluslararası güvenilirliğini zedeler.