2025’te Türk diplomasisinde Trump etkisi görüldü: Barrack’ın çıkışları yıl boyunca gündem oldu

Türkiye 2025’te diplomasi alanında önemli gelişmelerin yer yer aktörü, yer yer seyircisi oldu. Dış politikada yaşananlar iç siyasete de damga vurdu. Yılın ilk kritik olayı, Donald Trump’ın 20 Ocak’ta ABD’deki ikinci başkanlık dönemine başlamasıydı.

‘HİLELİ SEÇİMLERİ HERKESTEN İYİ BİLİR’

Trump, önceki başkanlık döneminde Amerikalı rahip Andrew Brunson’ın tutukluluğu nedeniyle Türkiye’ye gümrük vergilerini artırmış, Türkiye’nin Suriye’ye harekatı sebebiyle Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a, “Aptal olma” sözlerini içeren bir mektup yazmıştı. Bu mektubu hâlâ New York Trump Tower’daki bir barda sergilediği ifade ediliyordu. Trump dönemini coşkuyla karşılayan iktidar cenahına muhalefet, bu örnekleri anımsatıyordu. Ancak Trump’ın ilk yılı Erdoğan iktidarı için kötü geçmedi. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve CHP’nin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınıp tutuklanmasını muhalefet “Trump darbesi” olarak gördü. Trump, Erdoğan’a her fırsatta “Tough man (Sağlam adam)” demeyi ihmal etmedi. Ancak Erdoğan’a açtığı bir telefonla rahip Brunson’ı serbest bıraktırdığını da sıkça dillendirerek Türk yargısının işleyişini ortaya koydu. 25 Eylül’de Beyaz Saray’da kabul ettiği Erdoğan hakkında “Hileli seçimleri herkesten iyi bilir” demesi de hafızalardaki yerini korudu.

‘İSTENMEYEN KİŞİ’ TOM BARRACK

Türk siyaseti 2025’te Thomas Barrack fenomeni ile tanıştı. Trump’ın yakın arkadaşı olan 78 yaşındaki Barrack, Mayıs ayında ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi olarak görevlerine başladı. Dedeleri Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan Lübnan asıllı Barrack, çok sayıda “çizgidışı” açıklama yaptı. Açıklamaların genelinde muhalefetin en çok eleştirdiği nokta, ulus devleti hedef almasıydı. Ulus devlet sisteminin Türkiye ve çevresindeki ülkelerin ticaretlerini kötü etkilediğini söyledi. Barrack, zaman zaman Türkiye adına da konuştu.

“Türkiye ve İsrail savaşmayacak, uzak olmayan bir gelecekte ticaret anlaşması yapacak” sözleri bunun bir örneği oldu. Muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, Barrack’a bu demeçleri nedeniyle ‘Sömürge valisi’ diye seslendi. Barrack’ın istenmeyen kişi ilan edilerek ülkeden gönderilmesini ya da en azından Dışişleri Bakanlığının Barrack’ı uyarmasını istediler. Kamuoyuna duyurulan bu yönde bir uyarı olmadı. Barrack, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ABD Başkanı Trump ile Beyaz Saray’da görüşmesinden hemen önce “Erdoğan’a meşruiyet verdik” sözlerini sarf etti. Bunu daha sonra “Kastım saygınlıktı” diye düzeltecekti.

Açıklamalarıyla yalnızca Türkiye’nin değil, çevre ülkelerin de tepkisini çeken Barrack ile ilgili Dr. Gökhan Çınkara’nın Türkiye Today’de kaleme aldığı yazı ve Barrack’ın cevabı, onun genel tavrına ışık tuttu. Çınkara, yazısında, Barrack’ın geleneksel bir diplomatik figür olmadığını, yaptığı açıklamaların insanları rahatsız edici gerçeklerle yüzleşmeye zorladığını ifade etti. Barrack, Çınkara’ya bu yazı için teşekkür notu gönderirken, “Analizinizin titizliğinden etkilendim” dedi.

S-400, F-35 VE EUROFİGHTER’LAR

Tom Barrack, Aralık ayında yaptığı açıklamada, Türkiye’nin F-35 edinebilmek için S-400’lere sahip olmaması gerektiğini, bu konunun 4-6 ay içinde çözülebileceğini belirtti. Gözler 2026’ya çevrilirken, Türkiye, 2025’te hava savunmasını güçlendirmek için çeşitli alternatifler aradı. Ekim ayında, Birleşik Krallık ile 20 adet Eurofighter Typhoon için imzalar atıldı. Türkiye, anlaşma bedelinin 5.4 milyar sterlin, Birleşik Krallık ise 8 milyar sterlin olduğunu duyurdu. Bu fiyat farkı uzmanlara göre, iki ülkenin anlaşmanın kapsamına ilişkin yaptığı farklı tanımlamalardan kaynaklandı. İmzaya giden süreçte Eurofighter konsorsiyumu üyesi Almanya’nın, Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması nedeniyle satışı veto ettiği ifade edildi. İmamoğlu buna karşı Almanya’ya seslenerek, “Satışa izin verin” dedi. Temmuz ayında ‘veto sona erip’ ön anlaşma imzalandığında, Almanya Hükümet Sözcüsü, “İmamoğlu da bu satışı destekledi” açıklamasını yaptı. Millî Savunma Bakanlığına göre ise Almanya “rol çaldı”, Türkiye’nin bütün görüşmeleri Birleşik Krallık ile gerçekleşti ve vetodan bahsedilmedi. Eurofighter Typhoon’ların ilk teslimatı 2030 yılında gerçekleşecek. Türkiye bunun dışında Katar’dan ve Umman’dan 12’şer adet Typhoon almak istiyor. Kullanılmış olan bu uçakların anlaşması yakın zamanda yapılabilir, Katar uçakları 2026’da gelebilir.

‘2025, TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİNDE ÇOK GÜÇLÜ BİR YIL OLDU’

Her ne kadar Avrupa Birliği (AB) çeşitli vesilelerle “Türkiye’de demokratik standartların geriye gittiğini ve yargı bağımsızlığı ile ilgili problemler olduğunu” söylese de, AB Türkiye Maslahatgüzarı Jurgis Vilcinskas, “2025, Türkiye-AB ilişkileri açısından çok güçlü ve iyi bir yıl oldu” dedi. Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması bazı Avrupa ülkeleriyle problem yaratsa da, bu ülkeler çoğunlukla, Türkiye ile işbirliği alanlarını genişletme ve “uzlaşamama konusunda uzlaşma” yönünde tavır izledi. 2018’de donan üyelik müzakerelerinde bir gelişme yaşanmasa da, 6 yıl aradan sonra ilk kez Nisan ayında, Türkiye-AB Yüksek Düzeyli Ekonomik Diyalog Toplantısı, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in katılımıyla yapıldı. Vize serbestisi konusunda somut bir adım atılmazken, Schengen ülkeleri Temmuz ayında ‘kademeli vize’ uygulamasını başlattı. Bu uygulama, ilk vizenin ardından yapılan başvurularda çok girişli vize verilmesini öngörüyor.

KURTLAR VADİSİ SURİYE

2025’e girilirken Türkiye için Suriye sathında işler iyi ilerliyordu. Öyle ki, Trump, Erdoğan için, “Suriye’yi aldı” demiş, bu açıklamasını daha sonra tekrarlamıştı. Dışişleri Bakan Yardımcısı Nuh Yılmaz dahil olmak üzere, Suriye için “Kurtlar Vadisi” müzikleriyle videolar hazırlanıyordu. Erdoğan bu krediyi doğrudan üzerine almasa da, Suriye’nin geçici Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile geçmişte kurulan ilişkiler devam etti. Türk kamuoyunda Şara, “Türkiye’nin adamı” olarak görüldü. Fakat yılın sonuna gelindiğinde Suriye, pek çok ülkedeki temsilciliğini yeniden devreye almışken, Ankara’daki Büyükelçiliğini hâlâ açmadı. Şara da ilk yurtdışı ziyaretini Türkiye’ye değil, Suudi Arabistan’a gerçekleştirdi. Türkiye’nin 2025’te Suriye’de 3 önemli gündemi oldu. Bunların birincisi SDG’nin Suriye ordusuna entegrasyonu, ikincisi Türkiye’deki 3 milyona yakın Suriyelinin ülkelerine geri dönüşü, üçüncüsü ise çeşitli yatırım hamleleriydi. Yatırımlar özellikle ulaştırma alanında ortaya çıkarken, 580 bine yakın Suriyelinin ülkesine geri döndüğü açıklandı. SDG konusunda ise 10 Mart entegrasyon mutabakatı hep gündemde kaldı. Mutabakatta hedef süre yıl sonuydu. Bu satırların yazıldığı Aralık’ın son günlerinde, SDG’nin blok halinde mi yoksa Türkiye’nin istediği gibi bireysel olarak mı Suriye’ye entegre olacağı hâlâ net değil.

GAZZE’DE İKİ FARKLI ATEŞKES

7 Ekim 2023’ten bu yana 70 binden fazla Filistinlinin hayatını kaybettiği Gazze için 2025’te iki farklı ateşkes yapıldı. İlki Ocak ayında gerçekleşen ateşkesin ömrü uzun olmadı. Türkiye’nin arabulucu olarak rol oynadığı ve “Hamas’ın silah bırakmasına katkı sağladığı” Ekim’deki ateşkes ise ihlal edilmeye devam ediyor. Gazze’nin ‘ihya’sına ilişkin sürecin nasıl işleyeceği, Türk askerinin Gazze’de bulunup bulunmayacağı, nihai bir ateşkesin sağlanıp sağlanamayacağı uluslararası kamuoyunca takip ediliyor.

DİĞER COĞRAFYALAR

Diplomasi alanında bunların dışında, Ekim ayında gerçekleşen KKTC seçimleri dikkat çekti. AKP iktidarı Ersin Tatar’a destek verirken, CHP, Tufan Erhürman’ı destekledi. Erhürman açık farkla seçimi kazanınca, iktidar ortağı MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, “KKTC 82. il olarak Türkiye’ye katılsın” dedi. Ancak Erhürman ilk aylarında Türkiye ile zıt bir pozisyona girmedi. Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirebilmek için İstanbul, üç tur görüşmeye ev sahipliği yaptı. Buradan somut kazanım olarak esir takasları öne çıktı. Azerbaycan ile Ermenistan’ın Trump gözetiminde barışmasıyla Türkiye’nin Ermenistan ile sınır kapılarının açılmasına yönelik umut arttı. Türkiye, Çin’e ve BRICS’e ilgisini de açıkça gösterdi.

ÖNÜMÜZDEKİ YILDAN BEKLENENLER

2026’da yukarıda bahsedilen konulara ilişkin gelişmeler, özellikle S-400, F-35 ve Suriye başlıkları yakından takip edilecek. Ayrıca NATO Zirvesi Temmuz ayında Ankara’da gerçekleşecek, dünya liderleri Türkiye’ye gelecek. Kasım ayında ise Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) Antalya’da yapılacak.