Portekiz’deki eylemler, barınmanın toplumsal bir hak olarak kabul edilmesi talebi

Portekiz’in bazı bölgelerini etkisi altına alan Charles fırtınası, okulları ve işyerlerini kapattı; benim gibi trekking için gelenlerin yola çıkmasını engelledi ama Lizbon’un Rossio Meydanı’nda barınma hakkı için çadır kuran eylemcilerin son bir geceyi daha o çadırlarda geçirmesini önleyemedi.

Barınma hakkı için mücadele eden “Lizbon Kampı” (Acampada de Lisboa) hareketi, Charles fırtınası yüzünden nihayetinde çadırları kaldırma kararı alsa da farklı etkinlik ve eylemlerle protestolarına devam ediyor. Web Zirvesi’ne paralel olarak “Kamp Zirvesi” yapılıyor mesela. Zirvenin resmi sembolü de çadır. Tepkileri şu zıtlığa odaklanıyor: Lizbon bir yandan lüks turizm cenneti olarak tanıtılırken diğer yandan özellikle gençlerin maaşları kiraya yetmiyor.

YALNIZCA BİR KONUT KRİZİ DEĞİL

İçme suyuna erişim, sağlık ve eğitim hizmetlerinden yararlanmak birer toplumsal hak mıdır? Peki, insanca yaşanabilecek bir evin kirasını ödeyebilecek gelire sahip olmak toplumsal bir hak değil mi?

Lizbon’da haftalarca süren çadır eylemi, bu soruyu Avrupa’nın merkezinde yeniden gündeme taşıdı. Söz konusu olan yalnızca bir konut krizi değil; barınmanın temel bir hak olarak tanınması için verilen toplumsal bir mücadele.

Protestolar; İspanya’dakine benzer eylemler, Fransa ve Almanya’da hükümetlerin ekonomi politikalarına gösterilen tepkiler dahil artan barınma maliyetlerine tüm Avrupa’da duyulan öfkenin bir yansıması.

10 Ekim’de Porto’da başlayan konut hakkı protestoları Lizbon’a yayıldı; Rossio Meydanı’nda ve Porto’daki Praça D. João I’de çadırlar kuruldu. Protestocular; kiracıların tahliyesini kolaylaştıran yeni kira yasasının geri çekilmesini, tahliyelerin sınırlandırılmasını ve kamu konutlarının artırılmasını istiyor. Eylemcilere göre merkez sağ hükümetin çıkardığı yeni yasa, barınma krizini daha da derinleştirecek.

Krizden etkilenenlerin çoğunu oluşturan gençleri anlamamak mümkün değil: 2015’ten beri ev fiyatları ülke genelinde yüzde 169 artmış durumda. Bu oran Porto’da yüzde 180, Lizbon’da ise yüzde 186. Portekiz Bankası’na göre ülke genelinde 300 bin konut açığı bulunuyor.

2011’de ülkenin yaşadığı mali kriz sırasında yardımda bulunan Avrupa Komisyonu, Avrupa Merkez Bankası ve IMF; kamu harcamalarına kısıtlama getirilmesini şart koşmuştu. Bu yüzden yapılaşma büyük ölçüde özel sektöre devredildi. Yoğun turist akınının da kiraların yükselmesinde büyük rolü olduğu, ev sahiplerinin uzun süreli kiralamalar yerine Airbnb’yi tercih ettiği belirtiliyor.

MERKEZ SAĞIN ÇÖZÜMÜ BASKI

Merkez sağ hükümetin protestolara karşı çözümü ise baskı araçları oldu. 25 Ekim’de polis çadır kamplarını dağıttı; gözaltılar ve yaralanmalar yaşandı. 1 Kasım’da yeni bir müdahale gerçekleşti.

Buna karşın eylemler durmadı.

Bu hareketin sloganı da oldukça çarpıcı: “Não consegues pagar renda? Traz tenda” - “Kirayı ödeyemiyor musun? Çadırını getir.”

Ev bulamayan insanlar, barınma krizini protesto etmek için meydanlarda çadır kuruyor; devlet ise o çadırları kaldırıyor. Eylemciler çadırları sökse de protestolar kitlesel eylemlerle sürecek, çünkü polis müdahalesi barınma sorununu çözmeyecek.