ABD’de uçuşları durduran arızanın perde arkası: 20 bin uçuş neden etkilendi?

ABD'de hava trafik kontrol sisteminde yaşanan ve yaklaşık 5 saat süren büyük çaplı arızanın, tek bir yönlendirici cihazdan (router) kaynaklanmış olabileceği ortaya çıktı.

Cuma gününden bu yana 20 binden fazla uçuşu etkileyen kesinti, ülkenin eskiyen havacılık altyapısını ve modernizasyon çalışmalarındaki sorunları yeniden gündeme taşıdı.

Reuters'ın hükümet yetkililerine dayandırdığı haberine göre, ABD Federal Havacılık İdaresinin (FAA) iletişim sistemindeki arızanın, savunma ve teknoloji şirketi L3Harris tarafından kurulan bir yönlendiriciden kaynaklanmış olabileceği değerlendiriliyor.

Ülke genelinde uçuşların durdurulmasına yol açan arızanın kesin nedeni henüz belirlenemezken yetkililer, eskiyen iletişim altyapısının yenilenmemesi halinde benzer sorunların tekrarlanabileceği uyarısında bulundu.

20 BİNDEN FAZLA UÇUŞ ETKİLENDİ

Cuma günü başlayan teknik sorun, FAA'nın ülke genelindeki 22 hava trafik kontrol merkezinden 17'sinde iletişim sistemlerinin aşırı yüklenmesine neden oldu.

Arızanın kaynağının belirlenememesi üzerine FAA, ülke genelinde uçuşların geçici olarak durdurulması kararı aldı.

Yaklaşık 5 saat süren kesinti, hafta sonu seyahat yoğunluğunun başladığı döneme denk gelirken 20 binden fazla uçuşta aksamalara yol açtı.

FAA, iletişim sistemlerinin tamamen devre dışı kalmadığını ancak merkezlerdeki veri akışında istikrarsızlık yaşandığını açıkladı.

TEK BİR CİHAZ TÜM SİSTEMİ NASIL ETKİLEDİ?

ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, arızanın L3Harris tarafından yürütülen rutin bakım çalışmaları sırasında ortaya çıktığını belirtti.

Duffy'nin açıklamasına göre şirket, en az bir uzak tesiste eski bakır kabloları fiber optik hatlarla değiştirmek için çalışma yürütüyordu.

Reuters'a konuşan yetkililer, Arkansas ve Teksas eyaletlerinde kurulan yönlendiricilerde sorun yaşanmış olabileceğini bildirdi.

Duffy, yeni yönlendiricilerin her 4 ila 5 saniyede bir diğer cihazlara 1000'den fazla bağlantı isteği gönderdiğini, bunun da sistemde aşırı yüklenmeye neden olduğunu söyledi.

Bu durum, FAA tesislerinde uçaklarla kurulan iletişimi ve radar verilerinin aktarımını olumsuz etkiledi.

Duffy, arızanın kurulum hatasından mı, kullanıcı hatasından mı yoksa kusurlu bir cihazdan mı kaynaklandığının henüz belirlenemediğini ifade etti.

25 YILLIK CİHAZLAR KULLANILIYOR

ABD'nin hava trafik kontrol altyapısındaki eskiyen teknolojiler, yaşanan kesintinin ardından yeniden tartışma konusu oldu.

Ulaştırma Bakanı Duffy, değiştirilmeye çalışılan yönlendiricilerin yaklaşık 25 yıllık olduğunu ve aslında 2006 yılında yenilenmelerinin planlandığını açıkladı.

FAA'nın eski bakır kablo sisteminin bakımına her yıl yaklaşık 1 milyar ABD Doları harcadığı belirtildi.

Duffy, ABD'deki kurumların büyük bölümünün analog sistemlerden dijital teknolojilere, bakır kablolardan fiber optik altyapıya geçtiğine işaret ederek hava trafik kontrol sisteminin de modernize edilmesi gerektiğini vurguladı.

L3Harris ise yaptığı açıklamada, 13 Kasım'da ülke genelinde uçuşların durdurulmasına neden olan olayı ciddiyetle ele aldıklarını ve FAA'nın yürüttüğü soruşturmaya destek verdiklerini bildirdi.

Şirket, bakır kablolardan fiber optik sisteme geçiş çalışmalarının yüzde 70'inden fazlasını tamamladığını duyurdu.

2023 YILINDA DA BENZER BİR KRİZ YAŞANMIŞTI

ABD havacılık sisteminde küçük teknik hataların büyük çaplı kesintilere yol açması ilk kez yaşanmıyor.

2023 yılında bir kamu yüklenicisinin dosyaları yanlışlıkla silmesi sonucu FAA sisteminde büyük bir arıza meydana gelmişti.

Yaklaşık 90 dakika süren kesinti nedeniyle 11 bin uçuş etkilenmiş, ABD'de 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ilk kez ülke genelinde uçuşlar durdurulmuştu.

Son yıllarda fiber optik kabloların yanlışlıkla kesilmesi, dosyaların silinmesi ve eriyen bir bileşenden kaynaklanan yoğun kimyasal koku gibi olaylar da hava trafik kontrol sistemlerinde aksamalara neden oldu.

Eylül ayında ise Philadelphia'daki bir hava trafik tesisinde yaşanan devre arızası ve New Jersey'de inşaat ekiplerinin fiber optik kabloyu yanlışlıkla kesmesi nedeniyle ABD'nin kuzeydoğusunda binlerce uçuş gecikmiş veya iptal edilmişti.

MİLYARLARCA DOLARLIK YATIRIMA RAĞMEN ESKİ TEKNOLOJİLER KULLANILIYOR

ABD Kongresi, eskiyen hava trafik kontrol ve iletişim altyapısının modernizasyonu için FAA'ya 12,5 milyar ABD Doları kaynak sağladı.

Ulaştırma Bakanı Duffy ise hava trafik kontrol sistemleri ve havalimanlarının yenilenmesi için 50 milyar ABD Doları daha talep etti.

Buna karşın FAA'nın bazı kritik sistemlerde onlarca yıllık teknolojileri kullanmayı sürdürdüğü ortaya çıktı.

Kurum, geçen hafta yaptığı açıklamada, 400'den fazla hava trafik kontrol tesisinde hava durumu ve diğer kritik bilgilerin aktarımında kullanılan eski disketlerin 2028 yılı sonuna kadar değiştirileceğini duyurdu.

FAA'nın ayrıca onlarca yıllık Compaq bilgisayarları kullanmayı sürdürdüğü ve bazı yedek parçaları eBay üzerinden temin ettiği belirtildi.

Hava trafik kontrolörlerinin uçuş bilgilerini takip etmek amacıyla kâğıt şeritler kullanmasına son verilmesi için yürütülen çalışmalar da henüz tamamlanmadı.

2022 yılında başlayan dijital dönüşümün, 49 büyük havalimanında en erken 2028 yılında tamamlanması bekleniyor.

Yaşanan son kesinti, ABD'nin hava trafik kontrol altyapısındaki modernizasyon ihtiyacını bir kez daha gündeme getirirken yetkililer, bakım ve yenileme çalışmalarının zamanlamasının da yeniden değerlendirileceğini açıkladı.