ABD ve İran Umman’da görüşme konusunda anlaştı, gündem krizi sürüyor

Yetkililere göre, Orta Doğu’da artan askeri hareketlilik ve karşılıklı tehditler, görüşmeleri son derece hassas bir zemine taşıdı. ABD’nin bölgeye askeri yığınak yapması ve bölgesel aktörlerin geniş çaplı bir savaştan kaçınma çabaları, diplomatik girişimlerin önemini artırdı.

Son günlerde toplantının yeri ve kapsamı konusunda yaşanan anlaşmazlıklar, görüşmelerin iptal edilebileceği yönünde endişelere yol açmıştı. Bu durum, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri müdahale tehdidini yeniden gündeme getirmişti.

Trump, İran lideri Ali Hamaney'in endişelenip endişelenmemesi gerektiği sorusuna, "Çok endişelenmeli" yanıtını verdi.

İSTANBUL'DAN MASKAT'A TAŞINDI

Başlangıçta görüşmelerin İstanbul’da yapılması planlanmıştı. Ancak İran’ın talebi üzerine toplantı yeri Umman’ın başkenti Maskat olarak değiştirildi.

Bölgesel bir yetkili, İran’ın bu tercihi, Körfez ülkelerinde daha önce yalnızca nükleer dosyaya odaklanan görüşmelerin devamı olarak gördüğünü söyledi.

GÜNDEMDE DERİN AYRILIK

İran, müzakerelerin yalnızca nükleer programla sınırlı tutulmasını istiyor. Ancak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, farklı bir yaklaşım sergiliyor.

Rubio, gazetecilere yaptığı açıklamada, “İran görüşmek isterse hazırız” dedi, ancak şu konuların da masada olması gerektiğini vurguladı:

• Balistik füze programı
• Bölgedeki silahlı gruplara verilen destek
• İran’daki insan hakları uygulamaları

Üst düzey bir İranlı yetkili ise füze programının 'müzakere dışı' olduğunu belirtti. Başka bir yetkili, nükleer konuda görüşmelere açık olduklarını, ancak nükleer dışı taleplerin süreci riske sokabileceğini söyledi.

Yetkililere göre görüşmelere: Trump’ın damadı Jared Kushner, ABD özel temsilcisi Steve Witkoff ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi katılacak.

ARTAN ASKERİ BASKI

Diplomatik temaslar, Trump’ın geçen ay İran’daki protestoların sert biçimde bastırılmasının ardından yaptığı askeri müdahale tehditleri ve Körfez’e daha fazla deniz gücü konuşlandırmasının ardından hız kazandı.

ABD, son haftalarda bölgeye; bir uçak gemisi, savaş gemileri, savaş uçakları, keşif uçakları ve yakıt ikmal tankerleri de dahil olmak üzere binlerce asker sevk etti.

Trump, anlaşma sağlanamaması halinde 'kötü şeyler' yaşanacağı uyarısında bulunarak baskıyı artırdı. İran yönetimi ise olası bir ABD saldırısının, ülkede zaten öfkeli olan halkı yeniden sokağa dökebileceğinden endişe ediyor.

Tahran, aynı zamanda Batı’nın nükleer program nedeniyle uyguladığı yaptırımların kaldırılmasını hedefliyor. Bu yaptırımlar, İran ekonomisini ağır biçimde etkileyerek geçen ayki protestoların temel nedenlerinden biri oldu.

FÜZE PROGRAMI BÜYÜK ENGEL

Reuters’a konuşan İranlı kaynaklara göre Trump, görüşmelerin yeniden başlaması için üç şart öne sürdü:

• İran’da uranyum zenginleştirmenin sıfırlanması
• Balistik füze programının sınırlandırılması
• Bölgesel müttefiklere desteğin kesilmesi

İran, bu taleplerin egemenliğini ihlal ettiğini savunuyor. Yetkililere göre, Tahran açısından en büyük sorun uranyum değil, füze programı.

Bir İranlı yetkili, ön koşulsuz görüşmeden yana olduklarını ve barışçıl amaçlı olduğunu savundukları uranyum zenginleştirme konusunda esneklik gösterebileceklerini söyledi.